GENEL MUHASEBE

Ä°nsanların ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla para, araç-gereç, malzeme, hammadde, personel gibi faktörleri bilinçli ve sistemli bir ÅŸekilde bir araya getirerek ve faaliyetlerde bulunarak mal ve hizmet üreten iktisadi birime iÅŸletme denir.

Ä°ÅŸletmenin varlıkları, sermayesi ve borçları üzerinde deÄŸiÅŸme yaratan ve para ile ifade edilen iÅŸlemlere ait bilgileri; kaydetmek, sınıflandırmak, özetlemek, analiz etmek ve yorumlamak suretiyle ilgililere raporlar ÅŸeklinde sunan bilgi sistemine muhasebe denir.

Muhasebe iÅŸlemlerinin gerçekleÅŸtirilmesinde temel alınan, iÅŸletme faaliyetlerinin sürekli olmasına raÄŸmen ara ara kesildiÄŸi varsayılarak ölçme, kontrol ve planlama iÅŸlevlerine imkan veren eÅŸit uzunluktaki sürelere dönem denir.

Bir iÅŸletmenin belirli bir döneme, genellikle bir mali yıla ait net sonucunu, brüt satış karı, faaliyet karı büyüklüklerine ve bunları oluÅŸturan ana olaylara yer vererek gösteren mali tabloya gelir tablosu denir.

Hesaplar:

• *Makinelerdeki azalışlar ilgili hesapta alacaklandırılır.


• *Gelirlerdeki artışlar ilgili hesapta alacaklandırılır.


• *Giderlerdeki artışlar ilgili hesapta borçlandırılır.


• *Sermayedeki azalışlar ilgili hesapta borçlandırılır.

Tekdüzen hesap planının dayandığı hesap çerçevesine göre gelir tablosu hesapları 6. hesap grubunda yer alır.

Nakit hareketlerinin kaydedilmesine yardımcı iÅŸlevi bulunan ve alacaklı hesabı daima kasa hesabı olan belge tediye fiÅŸi (ödeme) denir.

Yevmiye defteri için geçerli bilgiler:
*Bir iÅŸlemin bir bütün olarak iki madde çizgi arasında kaydedilmesi
*Yevmiye defterine yapılan kayıtların tümünün büyük deftere aktarılması
*Sayfa numaraları, her bir sayfaya bir numara gelecek şekilde birbirini takip etmesi
*Büyük defter baÄŸlantı numarası sütunu bulunması

Saymak, ölçmek, tartmak ve deÄŸerlemek suretiyle bilanço günündeki varlıkları borçları kesin bir ÅŸekilde ve ayrıntılı olarak saptama iÅŸlemine envanter çıkarmak(muhasebe dışı envanter) denir.

Dönem sonu bilançosu kesin mizana dayanarak düzenlenir.

Muhasebenin temel kavramlarına dayanan, muhasebe uygulamasını oluÅŸturan muhasebe usulleri, iÅŸlemleri ve tekniklerine yön veren(dayanak oluÅŸturan) kurallara genel kabul görmüÅŸ muhasebe ilkeleri denir.

Muhasebenin temel kavramlarından birkaçı:
*Önemlilik
*Tutarlılık
*KiÅŸilik
*Verilerin güvenilir olması

Aralıklı envanter yönteminin özellikleri:
*Mal mevcudunun ancak sayım ve değerleme yapıldıktan sonra belirlenmesi
*Satın alınan malların maliyetini oluÅŸturan bütün unsurların "153 ticari mallar hesabı"na kaydedilmesi
*Satışların kar veya zararını belirlemek için fiili sayım ve deÄŸerleme yapmanın gerekmesi
*Mal çeÅŸidi çok ve küçük hacimli nispeten ucuz fiyatlı birimlerden oluÅŸan iÅŸletmeler için uygun bir yöntem olması

100 Kasa Hesabı borçlu ve 640 Ä°ÅŸtiraklerden Temettü Gelirleri Hesabı alacaklı olan iÅŸlem hisse senetleri kar payı tahsilatına aittir.

Tahvil üzerinde yer alan faiz kuponlarının vadesi geldiÄŸinde tahsil edilene kadar borç kaydedildikleri hesap diÄŸer hazır deÄŸerlerdir.

Bir iÅŸletme hisse senedi satın alarak sermayesine veya yönetimine katıldığı baÅŸka iÅŸletmeden olan alacaklarını iÅŸtiraklerden alacaklar hesabının borcuna kaydeder.

İşletme, ana faaliyet konusu olan maldan personeline kredili satış yapmıştır.Bu satıştan doğan alacağını personelden alacaklar hesabında izlenir.

"Maddi olmayan duran varlıklar" grubunda yer alanlar:
*Åžerefiye
*Haklar
*KuruluÅŸ ve örgütlenme giderleri
*Özel maliyet
*Araştırma ve geliştirme giderleri
*BirikmiÅŸ amortismanlar
*Verilen avanslar

Ä°ÅŸletme 5.000.000.000 liraya satın alındığı satın aldığı bir arsa üzerinde yer alan eski bir yapıyı 300.000.000 liraya yıktırmış ve enkazını 125.000.000 liraya satmıştır. Bu bilgilere göre, Arazi ve Arsalar Hesabına arsanın deÄŸeri 5.175.000.000 lira olarak görülecektir.
5.000.000.000+300.000.000=5.300.000.000
5.300.000.000-125.000.000=5.175.000.000

Maliyet muhasebesinin iÅŸlevleri: Mamullerin maliyetini saptamak, Maliyet kontrolünü saÄŸlamak, Planlama yapma yapmak, Yönetimin alacağı kararlara yardımcı olmak.

Ä°ÅŸletmenin belirli bir tarihteki varlıklarını sermayesini ve borçlarını çeÅŸit ve tutar olarak gösteren mali tablo Bilanço'dur.

Tekdüzen hesap planının dayandığı hesap çerçevesine göre gelir tablosu hesapları 6.hesap grubunda yer alır.

Yevmiye defterinin sağladığı yararlar:
Mali nitelikteki olayların etkilerini hesap bazında sınıflandırması
Bir gün içinde yapılan iÅŸlemlerin neler olduÄŸunu toplu olarak göstermesi
Büyük deftere yapılacak kayıtların saÄŸlıklı olmasına yardım etmesi
Bir iÅŸlemden etkilenen unsurları bir arada ele alarak bir bütün olarak göstermesi

Yeni iÅŸe baÅŸlayan iÅŸletme ile öteden beri iÅŸine devam etmekte olan iÅŸletme arasında muhasebe süreci açısından farklı iÅŸlem : Dönembaşı envanterine dayanarak dönembaşı bilançosunun düzenlenmesi

Muhasebenin temel kavramlarına dayanan , muhasebe uygulamasını oluÅŸturan muhasebe usulleri, iÅŸlemleri ve tekniklerine yön veren (dayanak oluÅŸturan) kurallara Genel kabul görmüÅŸ muhasebe ilkeleri denir.

100 kasa hesabı borçlu, 600 Yurtiçi satışlar hesabı alacaklı, 320 satıcılar hesabı borçlu, 153 ticari mallar hesabı alacaklı olduÄŸu devamlı envanter yönteminde satış iÅŸleminin yapıldığı 320 satıcılar hesabı yanlış kullanılmıştır.

Tahviller: Borç para bulmak amacıyla çıkartılırlar, Anonim ÅŸirket ve kamu kuruluÅŸları tahvil çıkarma yetkisine sahiptir, Elinde tahvil olan kiÅŸi kar payı almaz faiz alır, Alındıklarında alış bedelleri üzerinden borçlandırılarak kayda alınırlar, Satıldığında alış bedeli üzerinden alacaklandırılırlar.

A iÅŸletmesi müÅŸteri Naim Uygun'dan 120 milyon liralık alacağına karşılık 3 ay vadeli 150 milyon lira nominal deÄŸerli bir bono almıştır. Ä°lgili yevmiye kaydı: 121 Alacak senetleri hesabı 150milyon borçlu, 120 alıcılar hesabı a120 milyon alacaklı, 642 Faiz gelirleri 30 milyon alacaklı olur. 150-120=30

Ä°mtiyaz, patent, lisans, ticari marka ve ünvan gibi bedel ödenerek elde edilen bazı hukuki tasarruflar ile kamu otoritelerinin, iÅŸletmeye belirli alanlarda tanıdığı kullanma, yararlanma gibi yetkiler dolayısıyla yapılan harcamalar 260 Haklar Hesabında izlenir.

Borçlunun imzasından baÅŸka bir teminata dayanmayan kredi türü Açık Kredi'dir.

31:03.2003 tarihinde; 191 indirilecek KDV hs. 1 milyar 200 milyon borç,
391 hesaplanan KDV hs. 1 milyar 450 milyon alacak kalanı vermektedir.Bu bilgilere göre yapılacak kayıt: Hesaplan KDV Hs. 1 milyar 450 milyon borçlu, Ä°ndirilecek KDV Hs. 1 milyar 200 milyon alacaklı, Ödenecek vergi ve fonlar hs. 250 milyon alacaklı olur.

Sermaye ortaklar tarafından taahhüt edildiÄŸinde yapılacak kayıt: ÖdenmemiÅŸ sermaye hesabı borçlu, Sermaye hesabı alacaklıdır.

Satışlar maliyetinin belirlenmesinde 620 Satılan mamullerin maliyeti, 621 satılan ticari malların maliyeti, 622 satılan hizmet maliyeti, 623 diğer satışların maliyeti hesapları kullanılır, Komisyon giderleri hesabı kullanılmaz.

Büyük defter hesaplarında envanter kayıtlarına yer verildikten sonra kesin mizan çıkarılır.

Piyasa deÄŸeri alış bedelinin altına inen hisse senetlerinin piyasa fiyatıyla deÄŸerlenmesi ve deÄŸer azalışı için karşılık ayrılması ihtiyatlılık kavramı muhasebe ilkesi ile açıklanabilir.

Borç senetleri hesabının alacak kalanı 1 milyon 500 bin ve hesaplanan tasarruf deÄŸeri 1 milyon 450 bin ise ÅŸu kayıt yapılır: Borç Sn. Reeskontu Hs. 50 bin borçlu, Reeskont Faiz Gelirleri Hs. 50 bin alacaklı olur.

Gelecek aylara ait gelirler hesabı: Bir bilanço hesabıdır. Pasif karakterli bir hesaptır. Kısa vadeli yabancı kaynaklar grubunda yer alır. Hesap alacak kalanı verir.

Özsermaye hesabı gelir tablosunda yer almaz. Brüt satışlar, Satışların maliyeti, DiÄŸer faaliyetlerden olaÄŸan gelir ve karlar, dönem net karı veya zararı gelir tablosunda yer alır.

MUHASEBE, iÅŸletmenin varlıkları ve kaynakları ( sermayesi ve borçları) üzerinde deÄŸiÅŸme yaratan ve para ile ifade edilen mali nitelikli iÅŸlemlere ait bilgileri; kaydetmek, sınıflandırmak, özetlemek, analiz etmek ve yorumlamak suretiyle ilgili kiÅŸi ve kurumlara raporlar halinde sunan bir bilgi sistemidir.

Mali nitelikteki iÅŸlemlere ait bilgilerin, belgelendirilerek toplanması daha sonra bilgi kullanıcılarına sunulması ve yorumlamaya hazırlanması için belirli ÅŸekillere ve kurallara göre yazılması iÅŸlemine KAYDETME denir.

Sermayede GİDER, azalış yaratan işlemdir.

Asli hesapları etkileyen ve asli hesapların temsil ettiÄŸi aktif ve pasif deÄŸerlerin gerçek deÄŸerleri ile gösterilmesini saÄŸlamak için kullanılan hesaplar DÜZENLEYÄ°CÄ° HESAPLAR'dır.

Varlıklarda, borçlarda ve sermayede artış veya azalış yaratmayan, ancak iÅŸletme yönetimi ve diÄŸer ilgililer tarafından bilinmesi ve izlenmesi gereken iÅŸlemlere ait hesaplar NAZIM HESAPLAR hesap grubu altında yer alır.

Varlıklar=Sermaye+Borçlar, bilanço eÅŸitliÄŸini ifade eder.

Bilançonun her bir kaleminde, dönem içindeki iÅŸlemler nedeniyle meydana gelen artış ve azalışların izlendiÄŸi çizelgeye HESAP denir.

KREDÄ°LÄ° MAL ALIÅžI iÅŸleminde varlıklarda ve kaynaklarda EŞİT büyüklükte bir ARTIÅž olur.

İşletmenin KARLI PEŞİN MAL SATMASI durumunda hem aktif hem de pasif toplamlarında ARTIŞ olur.

Yevmiye defterine maddeler ÅŸeklinde kaydedilen iÅŸlemleri, buradan alarak sistemli bir ÅŸekilde ilgili hesaplara dağıtan ve sınıflandırılmış olarak bu hesaplara toplayan defter BÜYÜK DEFTER'dir.

Bir işletmede "Alıcılar defteri" yardımcı defter kapsamı altında yer alır.

Kesin mizan, dönem sonu muhasebe iÅŸlemlerinin yapılmasından sonra düzenlenir.

Genel geçici mizan düzenlendikten sonra sırasıyla muhasebe dışı envanter yapılır, muhasebe içi envanter yapılır, kesin mizan düzenlenir, mali tablolar düzenlenir(Bilanço).

Ä°ÅŸletmenin sınırsız kabul edilen ömrünün belli dönemlere bölünmesi ve her dönemin faaliyet sonuçlarının diÄŸer dönemlerden bağımsız olarak saptanması dolayısıyla gelir ve giderlerin tahakkuk esasına göre muhasebeleÅŸtirilmesi DÖNEMSELLÄ°K kavramının gereÄŸidir.

Ä°ÅŸletmenin kasasında bulunan paranın bir bankada açtırılan ticari mevduat hesabına yatırılması durumunda, bir aktif hesap (102) borçlandırılırken, bir aktif hesap(100) alacaklandırılır.

Ä°ÅŸletme, bankadaki mevduat hesabından para çekmiÅŸtir. Bu durumda Bankalar Hesabı alacaklandırılır. Kasa hesabı borçlandırılır.

Devamlı envanter yönteminde satılan mal iade edilirse, iade tutarı, 610 Satıştan Ä°adeler (satış iadeleri) hesabının borcuna kaydedilir.

Bir iÅŸletmenin dönem sonu 153 Ticari Mallar Hesabı borç kalanı 350 milyon TL dir. Mal Mevcudu 260 milyon TL, Yurtiçi Satışlar Hesabı alacak kalanı 265 milyon TL. dir. Bu durumda iÅŸletmenin mal alım satım iÅŸlemlerinden elde ettiÄŸi kar 175 milyondur. Mevcut malın maliyeti 350, satılan maliyetin maliyeti=350-260=90, Yurtiçi satışların alacak kalanı satış gelirini verir. 265-90=175 milyon kar.

Ä°ÅŸletmenin daha çok yönetim faaliyetleri sırasında kullandığı büro eÅŸyaları DEMÄ°RBAÅžLAR hesabında muhasebeleÅŸtirilir.

A Ä°ÅŸletmesi satın almış olduÄŸu mal karşılığında satıcıya bir müÅŸteri çeki vermiÅŸtir. Bu durumda yapılacak muhasebe kaydında "Verilen çekler ve ödeme emirleri" hesabı alacaklandırılır.

A iÅŸletmesi müÅŸterisi Naim Uygun'dan 15 milyar TL'lik alacağına karşılık aynı tutarda 2 ay vadeli bir bono almıştır. Bu durumda Alacak Senetleri Hesabı borçlandırılır. Alıcılar Hesabı alacaklandırılır.

Kasa Hesabının borç kalanı kasada mevcut parayı gösterir. Bir iÅŸletmenin dönem sonu sayımındaki para mevcudu 60 milyon TL. ve Kasa Hesabının borç kalanı 60 milyon TL ise muhasebe kayıtlarında yapılacak bir iÅŸlem yoktur.

Ä°ÅŸletmenin 1996 yılında 120 milyon TL'ye satın aldığı demirbaÅŸa %20 üzerinden ayırdığı amortisman tutarı 24 milyon TL dir. 1997 yılı sonunda %70 oranıyla yapılan yeniden deÄŸerleme sonucu hesaplanacak yeniden deÄŸerleme artışı 67 200 000 TL dir. 120*0.7=84, 24*0.7=16,8 , 84-16,8=67,2 deÄŸer artışıdır.

Bir iÅŸletme, hisse senedi satın alarak sermayesine veya yönetimine katıldığı baÅŸka bir iÅŸletmeden olan alacaklarını Ä°ÅžTÄ°RAKLERDEN ALACAKLAR HESABININ BORCUNDA izler.

Bir iÅŸletme devalınırken katlanılan maliyet ile söz konusu iÅŸletmenin rayiç bedelle hesaplanan net varlıklarının deÄŸeri arasındaki olumlu farklar Åžerefiye Hesabında izlenir.

Bir kiÅŸi veya kuruma açık kredi açılabilmesi için aranan koÅŸullar: Ä°ÅŸlerinde deneyimli olması, Faaliyet konusunun güvenli olması, Uzun bir ticari geçmiÅŸe sahip olması, Ticari ahlakının iyi olması, O banka ÅŸubesinde yeterli ticari mevduatı olması ve komisyonlu iÅŸler getirmesi.

Ä°ÅŸletme vadesi gelen senedini ilgili bankaya ödemiÅŸ ve senedini geri almışsa yapılacak muhasebe kaydında 321 Borç Senetleri Hesabı borçlandırılır.

Özkaynakları arttıran unsurlar: Dönem net karı, Sermaye artışı, OlaÄŸandışı yedekler, Yeniden deÄŸerleme artışları.

Ä°ÅŸletmenin temettü gelirinin doÄŸması durumunda Ä°ÅŸtiraklerden Alacaklar Hesabı borçlandırılır, Ä°ÅŸtiraklerden Temettü Gelirleri Hesabı alacaklandırılır.

Genel geçici mizandan yararlanmak suretiyle dönem sonu bilançosunun hazırlanamama nedenleri:
Bazı alacakların tahsili ÅŸüpheli duruma düÅŸmüÅŸ, bazı alacakların tahsil olanağı tamamen ortadan kalkmış yani deÄŸersiz duruma düÅŸmüÅŸ olması.

Bazı mali nitelikteki işlemlerin kayıtlarının unutulmuş olması.

Portföydeki hisse senetlerinde alış bedellerine göre deÄŸer düÅŸmelerinin meydana gelmiÅŸ olması.

Mal hareketleri, aralıklı envanter yöntemine göre muhasebeleÅŸtirildiÄŸinde eldeki malların deÄŸerini ilgili hesap kalanından saptama olanağının olmaması.

Ä°stenilmesine raÄŸmen borçlusu tarafından ödenmeyen senetli veya senetsiz alacaklar , Alacak Senetleri Hesabında izlenir.

Duran varlıkların maliyetinin dönem sonuçlarına amortisman payı olarak yüklenecek tutarının belirlenmesinde Duran varlğın bedeli, Duran varlığın hurda deÄŸeri, Seçilen Amortisman yöntemi, Duran varlığın ömrü gözönünde bulundurulur.

Ä°ÅŸletmenin çıkarmış olduÄŸu tahvillerin satılmış olması ve bedelinin iÅŸletmenin ticari mevduat hesabına kaydedilmesi durumunda 102 Bankalar Hesabı borçlandırılır, 405 Çıkarılmış Tahviller Hesabı alacaklandırılır.

Borçlu cari hesap üzerinden tahakkuk eden faizler, 642 Faiz Gelirleri Hesabının alacağına kaydedilir.

610 Satıştan iadeler, 621 Satılan ticari mallar maliyeti, 600 Yurtiçi satışlar, 654 Karşılık giderleri Dönem Karı veya zararı hesabına devredilir.

Dönen varlıklar, Duran varlıklar, Özkaynaklar, Yabancı kaynaklar bilançoda