GENEL 襤LETME Ders Notlar覺

襤letme Kavram覺


襤letme Bilimi, iletmeleri ilgilendiren iç ve d覺 olaylar覺n aç覺klanmas覺, çözümlenmesi ve sistemletirilmesinin yan覺nda, iletmelerin toplum içindeki yerini belirleme ilevini görür. Ekonomik yaam覺n ve ekonomik faaliyetlerin ç覺k覺 noktas覺 insan gereksinme ve istekleridir. 襤letmelerin temel ilevi deiik boyutlardaki insan gereksinme ve isteklerinin giderilmesidir. Gereksinmelerin deiimine ve geliimine bal覺 olarak iletmelerin ortaya koyduu ürünler de yenilenir. 襤nsan gereksinmelerini giderme özelliine sahip mal ve hizmetlere ekonomik mal ve hizmetler denir. Mal ve  hizmetlerin üretimi için, emek, doa, sermaye, teknoloji ve giriimci olarak s覺ralad覺覺m覺z üretim faktörleri bir araya getirilir. 襤nsan gereksinme ve isteklerini gidermeye yarayan araba, kalem, televizyon gibi somut araçlara mal denir. Mallar deiik ölçülere göre s覺n覺fland覺r覺l覺r. 襤nsan gereksinmelerini kar覺lamakla birlikte, somut olmayan araçlara hizmetler diyoruz. Oteller, bankalar ya da hastaneler hizmet üreten iletmelerdir. Mal ve hizmetlerin kullan覺m覺 ile tüketim ortaya ç覺kar.

Mal ya da hizmetleri bireysel gereksinmeleri için alanlara son tüketici, üretim, al覺p satma ya da iletme kurmak amac覺yla sat覺n alanlara endüstriyel tüketici diyoruz. Sat覺n alma gücü bulunan bireylerin ekonomik mal ve hizmetlere kar覺 gösterdii sat覺n alma ilevi talep olarak niteleriz. 襤letme kavram覺n覺n yayg覺n olarak kullan覺lan tan覺m覺 iletmeyi mal ve/veya hizmet üretimi için üretim faktörlerinin bir araya getirildii ekonomik birim olarak aç覺klar. Özel giriim, bireylerin devlet müdahalesi olmaks覺z覺n; kendi ekonomik ç覺karlar覺 dorultusunda davrand覺覺 sistemdir. Temel unsurlar覺, özel mülkiyet hakk覺, seçme, özgürlüü, kâr elde etme hakk覺 ve serbest rekabettir.

 

襤letmelerin Özellikleri


襤letmelerin amaçlar覺, bir iletmenin ulamak istediklerini ifade eder.Amaçlar; ne, neden. ne zaman, nas覺l,hangi kapsamda, nerede yap覺lacak sorular覺na verilecek yan覺tlar覺 ekillendirir. 襤letmelerin baar覺l覺 olmas覺nda ve sal覺kl覺 kararlar al覺nmas覺nda temel koul, ne yap覺laca覺n覺n bilinmesidir. 襤letmelerin genel amaçlar覺, kâr elde etmek, topluma hizmet etmek, iletmenin varl覺覺n覺 sürekli k覺lmaktad覺r. 襤letmelerin özel amaçlar覺, sosyal sorumluluk, çevrecilik,kaliteli ve nitelikli bir çal覺ma ortam覺, çal覺anlara daha iyi ücret, çevre koullar覺na uyum,uluslar aras覺 ilikiler vb.olarak s覺ralanabilir. 襤letmelerin ilevlerini genel veya özel amaçlar覺 ekillendirir.


Bu ilevler iletmenin belirli bölümlerinde gerçekletirilir. Yönetim, üretim, pazarlama, finansman, personel, muhasebe, ar-ge, halkla ilikiler, ulat覺rma, depolama bunlardan bal覺calar覺d覺r. Günümüzdeki gelimeler, iletmecilik ilevleri ve uygulamalar覺nda yenilikleri zorunlu k覺lm覺t覺r. Klasik ilevlerin yan覺 s覺ra, çada, global ve rekabetçi anlay覺覺n gerektirdii ilevler de büyük önem kazanm覺t覺r. 襤nsan kaynaklar覺, planlama, reklam ve promosyon, eitim, kalite kontrol, uluslararas覺 ilikiler çada iletmelerde sürdürülen ilevlerden baz覺lar覺d覺r. 襤letmelerde, yukar覺da sözü edilen ilevlerden hangilerinin uygulanaca覺 ya da hangileri için ayr覺 bölümler aç覺laca覺; üst yönetimin yakla覺m覺, üretim konusu, sektör özellikleri, iletmenin içinde bulunduu özel koullar, büyüklük gibi unsurlar覺n etkisi alt覺nda kararlat覺r覺l覺r. 襤letmelerin çevresini oluturan ç覺kar gruplar覺 ile ilikisi, onlar覺n beklentilerini kar覺lama ve faaliyetleri yoluyla onlar覺 etkileme biçiminde ortaya ç覺kar. Her iletme, çevresindeki kii veya kurumlara kar覺 sorumludur. Bu sorumluluun gerei olarak bu kii veya kurumlar覺n çeitli beklentileri ve gereksinmelerini kar覺lamak zorundad覺r.襤letmelerin çevre ilikileri ve sorumluluklar覺 iç ve d覺 çevre olarak ayr覺lm覺t覺r. 襤ç çevre unsurlar覺, iletmeyi dorudan etkileyen ve kar覺l覺覺nda iletme faaliyetlerinden dorudan etkilenen unsurlard覺r. 襤letmelerin iç çevresinde yer alan temel unsurlar; sermaye sahipleri, yöneticiler ve yönetilenler yani çal覺anlar ve onlardan kaynaklanan yönetim biçimi ya da örgüt kültürüdür. 襤letmelerin d覺 çevresinde; devlet ve yasalar, tüketiciler, toplum yap覺s覺 ve kültürü, rakipler, tedarikçi iletmeler, dier iletmeler ve tüm bu unsurlar覺n bir arada oluturduu piyasa koullar覺 yer al覺r.

襤letmeler birbirinden farkl覺 yap覺 ve özelliklere sahiptir. 襤letmelerin grupland覺r覺lmas覺nda geçerli olan ölçütler; mal ve hizmet türü, üretim araçlar覺n覺n mülkiyeti, hukuki yap覺lar覺, ulusal kökeni, iletmeler aras覺 anlamalar ve dierleridir.


襤letmelerin Kuruluu


襤letmelerin kuruluunda al覺nacak kararlar, yat覺r覺m覺n kârl覺l覺覺nda önemli rol oynar. 襤letmelerin kuruluunda ilk olarak yat覺r覺m düüncesi oluur. Yat覺r覺m覺n yap覺labilirliini belirlemek üzere ekonomik, teknik, finansal, yasal ve örgütsel fizibilite çal覺malar覺 yap覺l覺r. Bu çal覺malara dayal覺 olarak bir ön proje oluturulur.

Ön proje, yat覺r覺ma ilikin bütün bilgilerin ayr覺nt覺lar覺n覺 kapsar ve yat覺r覺m karar覺 için temel bir göstergedir. Proje onayland覺ktan sonra kesin projeye dönütürülür ve sonraki aamada yat覺r覺m gerçekletirilir. Kesin üretim aamas覺na geçilerek, yat覺r覺m süreci tamamlan覺r. 襤letmelerin kurulu yeri seçimi, üzerinde titizlikle durulmas覺 gereken bir dier konudur. Kurulu yeri seçiminde dikkate al覺nan etkenler; hammadde, ulat覺rma, pazara yak覺nl覺k, igücü, enerji ve yak覺t, su, iklim koullar覺, at覺klar覺n giderilmesi, özendirme önlemleri ve dier etkenlerdir.


襤letmelerin Büyümesi


襤letmelerde baz覺 temel amaçlar vard覺r. Devaml覺l覺覺 salama, kâr ve büyümedir. iletmeler çeitli nedenlerle büyümeye zorlan覺rlar. Baz覺 iletmelerin büyümenin salayaca覺 yararlara kar覺n, getirecei s覺k覺nt覺lar ve olumsuzluklar yüzünden büyümeye kar覺 isteksiz olduklar覺 görülmektedir. Büyüme yaayan her canl覺 varl覺k için doal bir gelimedir. iletmeler de canl覺 bir organizmaya benzediine göre, kurulmas覺 ve büyüme sürecine girmesi doald覺r. iletmeler çeitli nedenlerle büyümeye zorlan覺r. Büyüme bir iletmenin varl覺覺 için son derece önemlidir.


Büyüme olmayan bir iletmede yarat覺c覺 faaliyete yer verilemeyecei için güçlü bir yönetim de olamaz. iletmelerde büyüme her yöneticinin temel düüncesi olmakta ve her f覺rsatta büyüme olgusunu salamak için yollar aramas覺na neden olmaktad覺r. Büyümenin çevre , finansman , üretim ve pazarlama aç覺s覺ndan incelenmesi söz konusudur. 襤letmeler balang覺çta küçük bir iletme olarak kurulurlar. Çounlukla bir tek iletme olarak faaliyete balan覺r ve bu iletmeler için iletme seviyesi ile irket seviyesi ayn覺 anlama gelir. Büyüme biçimlerinden birini seçmek için ele al覺nacak konulardan baz覺lar覺 aras覺nda iletmelerin mevcut durumu, iletmenin faaliyet gösterdii endüstri alan覺, üretilen mallara kar覺 olan talebin trendi, ekip iletmelerin büyüme modelleri ve ekonominin gidii say覺labilir. 襤letmelerde görülen en önemli büyüme çeidi iç büyümedir. iletmenin kendi kaynaklar覺yla büyümesi iç büyümedir. D覺 büyüme, iletmenin iç kaynaklar覺 yeterli olmad覺覺 durumda bavurduu bir yoldur. Bazen iletmeler birleme yoluyla büyürler. Tröstler, iletmelerin birlemesinde en çok görülen örneklerinden biridir. Tröstte amaç, birleerek pazar覺n daha geni bir bölümüne sahip olmakt覺r. Tröstte birlie giren iletmeler hukuki ve ekonomik ba覺ms覺zl覺klar覺n覺 kaybederler.


Konsernler tipik bir tekelleme örneidir. Konsernde amaç maliyet düürmedir. Karteller tröstlerden çok farkl覺d覺r. Birleerek tüketicilerin aleyhine çal覺an ve kâr artt覺rmak için faaliyet gösteren birleme yoludur. Bu özellii nedeniyle, çok liberal ülkelerde bile yasaklanmaktad覺r. Kartelin çeitleri aras覺nda en bata fiyat kartelleri gelir. Burada amaç belli bir fiyatla mallar覺n kartele bal覺 iletmeler taraf覺ndan sat覺lmas覺d覺r. Dier kartel çeitleri aras覺nda bölge karteli, miktar karteli say覺labilir. Holdinglerde tamamen ba覺ms覺zl覺k kaybedilmez. Bu birlemede amaç oy çokluu salayarak baz覺 iletmelerin yönetimini ele geçirmektir. Farkl覺 bir büyüme biçimi ise sat覺n alma yoluyla büyümedir. iletmelerin pazar覺n覺 geniletmek veya yeni pazarlar kazanmak amac覺yla, tesisleri ve kaynaklar覺 uygun olan fakat baar覺l覺 bir ekilde çal覺t覺r覺lamayan iletmelerin sat覺n al覺nmas覺n覺 ifade eder. iletmelerde küçülme 1980’li y覺llardan sonra gündeme gelmitir. Küçülme ile ilgili olarak, yanl覺 düünceler, küçülmenin iyi anla覺lmas覺n覺 engellemektedir. Özellikle ülkemizde küçülme, iletmenin olumsuz koullara itildiini veya iletmenin i asa doru gittiini an覺msat覺yordu.


Bu kan覺, büyüme ile ilgili varsay覺mlardan geliyordu. Küçülme için karar verme riskli bir itir. Küçülme birçok sorunu da beraberinde getirir. Küçülme ile iletmeler baz覺 beklentilerin içine girerler. Bunlar giderlerin azalmas覺, bürokrasinin azalmas覺, h覺zl覺 karar alma, iletiimde aç覺kl覺k, giriimciliin geliimi ve verimlilikte art覺t覺r.

襤 Ahlâk覺 ve Toplumsal Sorumluluk (Etik-Törel Kurallar)


Etik, insanlar için neyin doru ve iyi olduunun ortaya konmas覺d覺r. Geni anlamda etik, herhangi bir eylemin kabul edilebilir biçimde gerçekletirilmesini salayan temel kurallar ya da deikenlerdir.Etik ve yasalar her zaman için örtümez. Kimi konularda etik ve yasalar aras覺nda tam bir uyum vard覺r. Kimi konularda ise etik ve yasalar aras覺nda farkl覺l覺klar ortaya ç覺kar. 襤letme kararlar覺, kimi zaman etik olmayan ama yasal bir yap覺ya; kimi zaman etik ama yasad覺覺 bir yap覺ya; kimi zamanda hem etik olmayan hem de yasal olmayan bir yap覺 ya dönüebilmektedir. 襤letmelerde etik aç覺s覺ndan sorgulanacak davran覺lar覺; denetim d覺覺, görevde hatal覺 davranma, görevi kötüye kullanma, görevi bilinçli olarak sürekli kötüye kullanma olarak s覺ralayabiliriz.


Bu davran覺lar覺n her biri, iletme için olumlu veya olumsuz sonuçlara yol açar. Toplumsal sorumluluk, toplumla iletmeler aras覺ndaki bir toplumsal anlamad覺r. Buna kar覺l覺k etik bireysel karar almay覺 ilgilendiren ahlâk kurallar覺yla ilgilidir. 襤letme etii, bireysel kararlar覺n ahlâki kurallar ve ilkeler üzerindeki etkisiyle ilgiliyken; toplumsal sorumluluk, örgütsel kararlar覺 ve bu kararlar覺n toplum üzerindeki etkileriyle balant覺l覺d覺r. 襤letmelerde etik çat覺malar覺n nedenlerinin ba覺nda, bireysel deer yarg覺lar覺 ile çal覺覺lan iin ve yaan覺lan toplumun deer yarg覺lar覺 aras覺ndaki çat覺ma gelir. Ayr覺ca, iin özellikleri ile örgüt kültürü aras覺ndaki çeliki etik sorunlar yaratabilir. 襤letmelerde temel etik sorunlar覺; ç覺kar çat覺malar覺, içtenlik  ve doruluk, iletiim örgütsel ilikiler konular覺nda ortaya ç覺kar. Kiiler kendi kiisel ç覺karlar覺n覺, örgütlerin önünde tuttuunda ç覺kar çat覺mas覺 ve etik sorunlar doar.


襤letmelerin yönetimde doruluk ve konusunda sapma olduunda etik sorunlar doar. 襤letiim eksikliinden ya da zaman覺nda bilgilendirilmemekten dolay覺 etik sorunlar yaanabilir.Örgüt üyelerinin tüketicilere,girdi salayanlara,astlara, üstlere ve çeitli kiileri kar覺 davran覺lar覺ndan dolay覺 etik sorunlar yaanabilir. Etik davran覺lar覺n denetlenmesinde çeitle teknikler gelitirilebilir. Bu amaçla stratejiler gelitirilmesinde izlenecek aamalar; örgütleme, e güdümleme, güdüleme ve iletiim olarak s覺ralanabilir.


Yönetim Kavram覺


Yönetim ve yönetici kavramlar覺 bakalar覺na i gördürme, bakalar覺 arac覺l覺¤覺 ile ii baarma ve amaçlara ulaman覺n söz konusu oldu¤u her durumda kullan覺lmaktad覺r. Ailesel yönetim, siyasal yönetim ve profesyonel olarak özetlediimiz üç yönetim türü birbirinden kesin s覺n覺rlarla ayr覺lm覺 de¤ildir. Bunlar覺n üçü de bir arada bulunabilir; ama önemli olan ekonomik gelimeye paralel olarak bu türlerin etkinlik ve yayg覺nl覺k derecelerinin deimesidir. Bakalar覺 vas覺tas覺yla i görme tan覺m覺na yani yönetime daha yak覺ndan bakarsak, bunun teknik, beeri ve kavramsal olmak üzere üç boyutu olan bir faaliyetler topluluu olduunu görürüz.


Yöneticilerin sahip olmas覺 gereken teknik yetenek; yöneticinin dorudan yönetmekle sorumlu olduu alan hakk覺nda gerekli bilgiye sahip olmas覺n覺 ifade eder. Beeri ilikiler yetenei; insanlarla ibirlii yaparak onlar覺 çal覺maya yönlendirme yeteneidir. Kavramsal yetenek; iletmenin bütününe yönelik, politika ve stratejiler gelitirmeyi ifade eder. Yönetimin incelenmesi ise geçen yüzy覺lda balam覺t覺r. Yönetim olay覺na farkl覺 yakla覺mlar klasik, neo-klasik ve modern olarak gruplanabilir. Klasik yöntemin teorisini Bilimsel Yönetim, Yönetim Süreci Yakla覺m覺 ve Bürokrasi olmak üzere ayr覺 ak覺mlar halinde inceliyoruz.

Bilimsel yönetimde, üretim süreçlerinin plânlanmas覺 ve kontrolü; yönetsel teoride, hiyerarik yap覺lanma ve bürokrasi modelinde bürokratik iç etkinlie ilikin kurallar önerilmektedir. Neo klasik teori, a覺rl覺kl覺 olarak insan unsuru üzerinde durur. Modern teorinin temel yakla覺m覺 ise, olaylar覺 sistem bak覺 aç覺s覺 ile ve çevre etkileimi ile birlikte deerlendirmesidir

 



襤lk yorumu siz yaz覺n !..

  • Yorumunuz en az 30 karakter olmal覺d覺r. (0)
襤lginizi 癟ekebilir...