KAMU MALÄ°YESÄ°

ÜNÄ°TE 1

GENEL EKONOMÄ° Ä°ÇÄ°NDE KAMU KESÄ°MÄ°NÄ°N GELİŞİMÄ°

*genel ekonomi içinde kamu kesiminin payının artmasını saÄŸlayan en önemli etken Keynesyen iktisadi ve mali düÅŸüncenin ortaya çıkmasıdır.

*katma bütçeli kuruluÅŸlar ayrı bir tüzel kiÅŸiliÄŸe ve özel gelirlere sahiptir.örn üniv. Karayolları, DSÄ° gibi

*musgrave göre kamu kesiminin yeni fonksiyonları ekonomik istikrarı saÄŸlamak,kaynak dağılımında etkinliÄŸi saÄŸlamak , gelirin yeniden dağılımı

*Döner sermayeli iÅŸletmeler ticari, sınai, kültürel, tarımsal ve mesleki nitelikteki bazı hizmetleri sunarlar.

*Sosyal güvenlik kuruluÅŸları emekli sandığı, baÄŸkur ve ssk

*Döner sermayeli iÅŸletmelerin yasal dayanağı muhasebe-i umumiye kanunu ile oluÅŸturulmuÅŸtur.

*Klasik maliyecilere göre ekonomideki aksaklıklar geçicidir ve kendiliÄŸinden dengeye gelir.Tarafsız maliye denk bütçe, sınırlı borçlanma ve düÅŸük oranlı vergileri önermiÅŸlerdir.

*1990 sonrasındaki büyük bütçe açıklarının en önemli sebebi borç faizi ödemeleridir.

*Genel ve katma bütçenin birleÅŸtirilmesi ve bundan hazine yardımlarının çıkarılması yoluyla konsolide bütçeye ulaşılır.

*Türkiye’de mahalli idarelerin gelir ve harcamalarının konsolide bütçeye oranı % 7 düzeyindeyken 1985 yılında %12 ‘ye yükselmesinin sebebi emlak vergisinin belediyelere verilmesidir.

*Türkiye de kamu kesiminin unsurları konsolide bütçe , KÄ°T’ler, mahalli idareler, sosyal güvenlik kuruluÅŸları, fonlar ve döner sermayeler

*Türkiye de mahalli idareler belediyeler, il özel idareleri,köylerdir.

*devletin KÄ°T’ler yoluyla sahip olduÄŸu olanaklar

emek piyasasında ücretleri düzenleyebilmesi

mal ve hizmet piyasasında hizmetleri düzenleye bilmesi

elde ettiÄŸi kazançla sos. Devlet politikalarını daha iyi uygular.

*kamu kesiminin boyutlarını ortaya koyabilmek için bu kesimin gelir ve harcamalarını GSMH oranlamak gerekir.

*Döner sermaye iÅŸletmelerinin sayısı 1998 yılında 2835 tir.

*Günümüzde uygulamada olan fonlar

Tanıtma fonu, özelleÅŸtirme fonu,tasarruf mevduatı sigorta fonu,sosyal yardımlaÅŸma ve dayanışma fonu,savunma sanayi destekleme fonu

*Bir ülkede dolaysız vergilerin ağırlıkta olması geliÅŸmiÅŸlik düzeyini gösterir.

*Son yıllarda vergi gelirlerinin %55 dolaylı,%45 dolaysız vergilerden oluşmaktadır.

*Döner sermayeli iÅŸletmelerin amaçları

Devlete ek gelir sağlaması

Toplam talep ihtiyacının bir kısmını karşılaması

Boş kapasitenin kullanılması

Temel kamu hizmetlerinin yanı sıra ticari ve sınai bazı hizmetlerinde sunulabilmesi

*KÄ°T’ler devletin ekonomik alanda mal ve hizmet üreten kuruluÅŸlarının genel adıdır.

*Keynesyen yaklaşıma göre tam istihdamı ve ekonomik istikrarı saÄŸlamak için devletin devletin ekonomiye müdahalesi gerekir.

*Konsolide bütçe harcamaları

idari fonksiyonel ayrıma göre:genel hizmetler sosyal hizmetler,savunma, adalet,emniyet,tarım-orman-köy ve su iÅŸleri,bayındırlık, ulaÅŸtırma,karayolları,madencilik eÄŸitim,saÄŸlık, kültürel turizm ile borç faizlerinden oluÅŸur.

Ekonomik ayrıma göre:cari, yatırım ve transfer harcamaları.

*merkantlizm:zenginliÄŸin ölçüsü toplumun sahip olduÄŸu altın ve gümüÅŸlerdir.

*fizyokrasi:zenginliÄŸin kaynağı toprak ve tarım sektörüdür.

*klasik liberal görüÅŸ:’’bırakınız yapsınlar,bırakınız geçsinler’’kavramıyla ifade edilebilir.savunma, adalet ve yürütme iÅŸlerinin dışında ekonomiye müdahale edilmemelidir.

DÄ°KKAT EDÄ°LMESÄ° GEREKEN KONULAR

Merkantilistler ve Fiyokratlar’a göre zenginliÄŸin kaynağı

Klasik ve Keynesyen görüÅŸlerin temel ilkeleri

Konsolide bütçe harcamalarının ayırımı

Konsolide bütçe, fonlar veya döner sermayeli kuruluÅŸların tanımları

ÇALIÅžMA SORULARI

1. Fizyokratlar’a göre toplumların zenginlik kaynağın ölçüsü aÅŸağıdakilerden hangisidir?

A) Altın ve gümüÅŸ B) Nüfus C) Toprak D) Yeraltı kaynakları E) Sermaye birikimi

2. AÅŸağıdakilerden hangisi Klasik iktisatçıların görüÅŸlerinden biri deÄŸildir?

A) Görünmez el B) Bırakınız yapsınlar, bırakınız geçsinler C) Devletin sadece yasa ve hukuk düzenini devam ettirmesi

D) Maliye politikası E) Denk bütçe

3. AÅŸağıdakilerden hangisi Keynesyen iktisatçıların görüÅŸlerinden biridir?

A) Görünmez el B) Devlet müdahalesi C) Devletin sadece yasa ve hukuk düzenini devam ettirmesi D) Para politikası E) Denk bütçe

4. Genel ve katma bütçenin birleÅŸtirilmesi ve bundan hazine yardımları ile devlet katkısının düÅŸülmesi yoluyla bulunan bütçe aÅŸağıdakilerden hangisidir?

A) Devlet bütçesi B) Döner sermaye C) Genel bütçe D) Katma bütçe E) Konsolide bütçe

5. AÅŸağıdakilerden hangisi kamu kesimi içerisinde yer almaz?

A) Kamu iktisadi teÅŸebbüsleri B) Mahalli idareler C) Özel kuruluÅŸlar D) Sosyal güvenlik kuruluÅŸları E) Döner sermayeler

6. AÅŸağıdakilerden hangisi konsolide bütçe harcamalarının idari-fonksiyonel ayırımında bulunmaz?

A) Transfer harcamaları B) Genel hizmetler C) Bayındırlık hizmetleri D) Sosyal hizmetler E) Borç faizleri

7. Genel ve katma bütçeli kuruluÅŸların kamu hizmetlerini yerine getirirken aynı zamanda ticari, sınai, kültürel, tarımsal veya mesleki nitelikteki çeÅŸitli hizmetleri yapabilmeleri amacıyla, bu kuruluÅŸların bünyelerinde kurulan ve özel iÅŸletme niteliÄŸindeki iÅŸletmeler aÅŸağıdakilerden hangisidir? A) Kamu iktisadi teÅŸebbüsleri B) Döner sermayeler C) Fonlar D) Mahalli idareler E) Sosyal güvenlik kuruluÅŸları

8. AÅŸağıdakilerden hangisi günümüzde de faaliyetine devam eden fonlardan biri deÄŸildir?

A) Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Fonu B) Savunma Sanayini Destekleme Fonu C) Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu

D) ÖzelleÅŸtirme Fonu E) Toplu Konut Fonu

9. Belirli bir amacın gerçekleÅŸtirilmesi için ayrılmış bulunan ve gerektiÄŸi zaman kullanılmak üzere belli bir hesapta toplanan ve harcanabilen paralara ne ad verilir?

A) Fon B) Sermaye C) Bütçe D) Tasarruf E) Ödenek

10. KiÅŸileri iradeleri dışında uÄŸradıkları fiziki ve iktisadi tehlikelerin zararlarından kurtarmak ya da bu tehlikelerin zararlarını azaltmak, kiÅŸiye bu zararların karşılığında insanlık onuruna yaraşır asgari bir yaÅŸam düzeyi saÄŸlamak amacıyla sosyal devlet ilkeleri gereÄŸi kurulmuÅŸ kamu kuruluÅŸları aÅŸağıdakilerden hangisidir?

A) Kamu iktisadi teÅŸebbüsleri B) Döner sermayeler C) Fonlar D) Sosyal güvenlik kuruluÅŸları E) Mahalli idareler

CEVAP ANAHTARI

1.C/ 2.D/3. B/ 4. E/ 5. C/ 6. A/ 7. B/ 8. E/ 9. A/ 10. D

ÜNÄ°TE 2

KAMU MALÄ°YESÄ°NÄ°N GÖREVLERÄ°

*piyasa baÅŸarısızlığının nedenleri; ortak mallar, kamusal mallar, yarı kamusal mallar, dışsallıklar, ölçeÄŸe göre artan getirili ekonomiler ile risk ve belirsizlik sorunudur.

*ortak malların kullanımında bireysel ve toplumsal çıkarların çatışmasına ortaklar trajedisi denir.ortak mallar sınırsız kullanıldığı için aşırı tüketilmesi nedeniyle zarar görür.

*piyasa baÅŸarısızlığı piyasaların etkin çalışmamasını veya bir ÅŸekilde ters çalışmasını ifade eder.

*faydasından tüm bireylerlin kısıtlanmak sızın sınırsız olarak yararlandığı tek bir kiÅŸinin kendi hakkını satma olanağına sahip olamadığı mallara denir.örn hava , deniz

*bir birey yada firmanın yaptığı ekonomik faaliyetten diÄŸer bir birey yada firma fayda veya zarar görmesine dışsallık denir.

*kaynak tahsisinde devlet müdahalesi sebepleri

dışsallıklar, kamusal ve yarı kamusal mallar, ortak mallar, risk ve belirsizlikler,ölçeÄŸe göre artan ekonomiler

*gelecek fiyatlarının belirsizliği gelecek piyasasının oluşmasına engeller.

*ölçeÄŸe göre artan getirili ekonomilerde fiyat, marjinal maliyete eÅŸit olmalıdır.

*piyasa baÅŸarısızlıklarında devlete yüklenen görevler

kaynak tahsisi ekonomik istikrar gelir dağılımı düzenleyici görevler

*bedavacılık sorunu kamusal mallarda gönüllü fiyatlar oluÅŸamayacağı için kamu malının finansmanı zorlama (vergi) unsuru taşır.bu soruna bedavacılık sorunu denir.

*gelecek piyasasının oluÅŸamamasının nedeniyle devlet özellikle iÅŸsizlik sigortası, sosyal güvenlik, saÄŸlık sigortası gibi alanlarda faaliyetlerde bulunmaktadır.

*devlet adil gelir dağılımını saÄŸlamak amacıyla zorunlu vergileme, vergilemede artan oranlılık, bazı kamusal mal ve hizmetler, sübvasiyonlar

*devlet para ve maliye politikası araçlarını kullanarak ekonomik istikrarı saÄŸlamak amacıyla ekonomiye müdahale eder.

*enflasyonla mücadele, gelir dağılımının bozulmasına yol açmaktadır.bu sebeple devlete yüklenen görevlerden gelir dağılımı ve ekonomik istikrar birbiriyle çatışır.

*ekonomik istikrar kavramı ile enflasyon ve deflasyonun önlenmesi (yani fiyat istikrarı) iÅŸsizliÄŸin önlenmesi (yani tam istihdam) büyüme ve kalkınmanın saÄŸlanması cari iÅŸlemler dengesi kastedilir.

*monopolcü kar maksimizasyonunun amacı az üretip yüksek fiyata satmaktır.

SINAVA YÖNELÄ°K

Devletin piyasaya ekonomik amaçlarla müdahale etme nedenleri

Yarı kamusal mallar ve özellikleri

Dışsallık ve piyasa başarısızlığı

Konularına dikkat edilmelidir.

 

 

Kamusal malların üretimi için en uygun düzey Kısmi denge ve genel denge analizi yardımlarıyla bulunabilir.

KISMÄ° DENGE ANALÄ°ZÄ°:tek bir malın arz ve talep düzeyi yardımıyla denge üretim ve denge fiyat düzeyinin belirlenmesidir.

Özel mallarda piyasa talebi, tüketicilerin toplam talebinden oluÅŸur.piyasada A ve B gibi iki tüketici varsa toplam talep Da+Db=Dt olacaktır.

Kamu mallarının üretiminde etkinliÄŸin saÄŸlanması bireylerin kamu mallarından elde ettiklerin marjinal faydaların toplamının, kamu mallarının üretiminin marjinal maliyetine eÅŸit olduÄŸu düzeyde gerçekleÅŸir.bu durum samuelson koÅŸulu olarak adlandırılır.Mali rant,bireylerin ödemelerinin faydasının yararlandığı hizmetlerin faydasından az olmasıdır.Mali sömürücü ise, bireylerin ödemelerinin deÄŸerin aldığı hizmetlerin faydasından fazla olmasıdır.

Genel denge analizi:genel denge analizi bir ekonomide hem kamu hem de özel malların birlikte etkinliÄŸin saÄŸlanması koÅŸullarının incelenmesidir.kısmi analizde olduÄŸu gibi genel denge analizinde de kamu malını üretenin marjinal maliyeti, kiÅŸilerin kamu malından elde ettikleri faydaların toplamına eÅŸittir.

Dışsallıklar:bir bireyin ya da firmanın ekonomik faaliyeti sonucu diÄŸer bireylerin ya da firmaların etkilenip, kar yada zarar görmeleridir.faaliyet türlerine göre dışsallıklar

Üreticiden üreticiye

Üreticiden tüketiciye

Tüketiciden tüketiciye

Tüketiciden üreticiye dışsallılar olarak 4 grupta toplanabilir.

 

 

Kamu idaresinin kamu mallarının üretim düzeylerini belirlerken karar alma süresinde gösterdiÄŸi davranışların tümüne kamusal tercih teorisi denir.

Bireylerin tercihlerini kamuya anlattığı mekanizmaya oylama mekanizması denir.3 aşama olarak sırayla

1-bireylerin tercihleri – oylama

2-siyasi karar alma

3-bürokratik iÅŸlem aÅŸaması

çoÄŸunluk kuralının bir sonuca ulaÅŸmadığı duruma oylama paradoksu denir.seçim gündemi deÄŸiÅŸtikçe farklı sonuçlara ulaşılır.

Bürokratın faysa fonksiyonunu

Ücreti, terfi koÅŸulları, emrinde çalışan kiÅŸi sayısı ve onların ücretleri bürokrata saÄŸladığı ün, iktidar ve patronaj gücü etkiler.

Temsili demokrasilerde ilgili çalışmayı ilk anther downs yapmıştır.

Bürokrasi devletin vermiÅŸ olduÄŸu hizmetlerin üretmekle sorumlu olan bürokratların toplamıdır.

ÇoÄŸunluk oylama modeline medyan seçme modelide denir.

Elde edilecek fayda veya çıkarın büyüklüÄŸü artıkça baskı grubunun baÅŸarıya ulaÅŸma ÅŸansıda artar.

Üye sayısı artıkça bedavacılık sorunu ortaya çıkacağından baskı gruplarının faaliyetlerinde baÅŸarı ÅŸansı düÅŸer.

Kamusal tercihlerde 1 bire = 1 oy

Özel tercihlerde 1 TL = 1 oy kuralı vardır

Oylama bireylerin tercihlerini siyasi karar alma mekanizmalarına iletme yoludur.

Niksanen’e göre devlet küçülmelidir.çünkü bürokrasi, çıktılarının artmasına ve bütçenin büyümesine sebep olur.

Özel sektörün tek amacı kar maksimizasyonudur.

Dışsal maliyet gelirin yeniden hem de kolletif anlaÅŸmadan doÄŸan kazançların azalması sonucu ortaya çıkan maliyetleri kapsar.

Max weber:ileri sürdüÄŸü bürokrasi modelinde bürokratları soru soran bağımsız hareket edebilen tipler deÄŸildir.onlar için esas olan yasa ve kuralardır.max weber bu bürokrat tipini rasyonel bürokratlar olarak adlandırmıştır.

Breton-niskanen analizleri:Niskanen e göre bürokratlar bireyler gibi fayda maksimzasyonu amaçlarlar.

Ücret, terfi, astların sayısı ve gelirleri, patronaj hakları, ünvanı, bürokratın iÅŸ yaparken gözeteceÄŸi amaçlardır.

 

 

*1950 ye kadar kamu gelirleri,1950 den sonra kamu harcamaları önem kazanmıştır.

*kamu harcamalarının artmasının nedenleri

gelir artışı

nüfus artışı

savaÅŸlara ve bunlara baÄŸlı olarak en önemlisi ise devlet görevinin artmasıdır.

*kamu harcamaları:merkezi devlet örgütü ve yerel yönetimlerin harcamalarıdır.bunların yanında KÄ°T ler, sosyal güvenlik kuruluÅŸlarının harcamaları ile vergi harcamaları (muafiyet ve istisna)dır.

KAMU HARCAMALARININ SINIFLANDIRILMASI

1.analitik sınıflandırma:1995 yılında kamu mali yönetim projesi kapsamında yapılan sınıflandırmadır.

Aynı kuruma tahsis edilen kaynakların aynı kuruluşta yer alması benimsenmiştir.

2.idari (kurumsal)sınıflandırma:bu sınıflandırma devletin örgüt yapısına göre belirlenip, harcamayı yapan yönetim birimlerini esas alır.

3.işlevsel (fonksiyonel) sınıflandırma:

4.Ekonomik sınıflandırma

*işlevsel sınıflandırmadaki

genel hizmetleri yürüten kuruluÅŸlar:TBMM, cumhurbaÅŸkanlığı, anayasa mahkemesi , baÅŸbakanlık, dışiÅŸleri bakanlığı

ekonomik hizmetleri:ulaştırma, enerji ve tabi kaynaklar bakanlığı, devlet su işleri, tekel

sosyal hizmetleri:saÄŸlık ve sos. Çalışma bakanlığı ve sos. Güvenlik ve milli eÄŸitim bakanlığı, diyanet iÅŸleri, üniversiteler

*fonksiyonel sınıflandırmaya göre devlet faaliyetleri:

genel hizmetler:savunma hizmetleri, kamu düzeni ve güvenlik hizmetleri, ekonomik iÅŸler ve hizmetler, çevre koruma hizmetleri, iskan ve toplum refah hizmetleri, saÄŸlık hizmetleri, dinlenme kültür ve din hizmetleri, eÄŸitim hizmetleri, sosyal güvenlik hizmetleri

*ekonomik sınıflandırmada kamu harcamaları ayrımı

gerçek harcamalar (yatırım ve cari harcamalar)

transfer harcamaları olarak ayrılır

*devletin büyüklüÄŸünün ölçülmesi kamu harcamaları / GSMH ile bulunur.colin clark’ a göre bu oran %25’i aÅŸmamalıdır.çünkü bu durumda vergiler artar ve iÅŸçilerin çalışma isteÄŸi düÅŸeceÄŸinden milli gelirde düÅŸer.

*kalkınma carileri eğitim ve sağlık harcamalarıdır.

*kamu harcamaları 1950’lerden sonra önem kazanmıştır.

*devletin ekonomi içinde büyüklüÄŸünü bulmak için kamu harcamaları/ GSMH

*kamu harcamalarının üst sınırı milli gelirin kendisidir