Somut Nedir ? Soyut Nedir ?

Somutlama ve Soyutlama Nasıl Yapılır?

Somut Nedir ?

Soyut Nedir ?

Ön Bilgi Somut aşağıdaki anlamlara gelebilir: * Somut, varlığı duyularla algılanabilen, soyut karşıtı * Somut, edebiyat dergisi * Somut şiir, sayfa boşluğu üzerinde biçimsel bir kural olmadan düzenlenerek oluşturulan şiir Somut terimi, beş duyu organından biriyle algılanabilen, maddesi olan kavram ve varlıklara denir.

Somut anlam ve soyut anlam konusu hem Öss’de hem de Oks’de, sözcükte anlam ana başlığı altında işlenen bir konudur. Bu sebeple hem Öss’ye hazırlanan öğrencileri hem de Oks’ye hazırlanan öğrencileri yakından ilgilendirmektedir.

Sözcükte anlamın zor konularından -daha doğrusu karışık- konularından birisi olan soyut ve somut anlamı dilimiz döndüğünce kolay ifade etmeye çalışacağız ve çeşitli örneklerle pekiştirmeye çalışacağız. Daha sonra ise soyutlamanın ve somutlamanın ne olduğu ve nasıl yapıldığına değineceğiz. Dilerseniz ilk önce birer tanım yapalım:

Somutun Anlam Nedir:

Basit bir ifade ile, beş duyu organımız tarafından algılayabileceğimiz kavramlardır. Yani elle tutabileceğimiz, gözle görebileceğimiz ya da varlığını hissedebileceğimiz kavramlardır. Örnek: masa, sandalye, su, taş, toprak, hava, defter, kâğıt, kalem, silgi, bilgisayar, toprak, kum, elma, armut, dolap vs.

Soyutun Anlam Nedir:

Soyut anlamlı sözcükler ise beş duyu organımız ile algılayamadığımız kavramlardır.Örnek: Sevgi, mutluluk, aşk, üzüntü, neşe, keder, ruh, iyilik, kötülük, insanlık, sinirli vs. Bu sözcükler düşünce yoluyla algılayabileceğimiz kavramları ifade eder.

Şimdi somut ve soyut sözcüğünü nasıl ayırt edeceğileceğimiz konusunda birer taktik geliştirelim.

Somut ve Soyutu Akılda Nasıl Tutarız ?

Somut Kelimesini Kolayca Ezberleme Yöntemi:

Var olan, maddedir. O zaman somut sözcüğündeki “m” harfi bizim ipucumuz olsun. Var olan madde.

Soyut Kelimesini Kolayca Ezberleme Yöntemi:

Yok olandır diyebiliriz. Yani soyut sözcüğündeki “y” harfi bizim ipucumuzdur. Soyut = yok

Somutlama (somutlaştırma):

Şimdi en çok karıştırılan durumlardan birisi olan somutlamanın ne olduğuna bakalım.

Aslında soyut olan bir anlamı somutlaştırarak anlatmaktır. Ya da o kelimeyi somut bir şeyi ifade etmek için kullanmaktır. Hemen örneklere bakalım:

hayal: hayal aslında soyut bir şeydir. Çünkü beş duyu organımız ile algılayamayız. Ama hayal sözcüğünü aşağıda somutlaştırarak beş duyu organımızla algılayabileceğimiz bir şeyin yerine kullandık:

hayallerime kanat takıp uçuracağım ( Burada hayal sözcüğü kuşa benzetilmiş. Yani somut bir varlık yerine kullanılmıştır.)

düşüncelerime gem vurmalıyım (Burada da düşünce aslında soyut bir şeydir. Ancak düşünce kurcalanan bir şey yerine kullanıldığı için somutlama yapılmıştır.

güzelliği bana bir beden büyük geliyor ( güzellik aslında soyut bir kavramdır. Burada ise giyilecek bir kıyafet gibi kullanılmıştır. Yani somut bir varlık gibi. Bu nedenle somutlama yapılmıştır.

Soyutlama (soyutlaştırma):

Soyutlama da, somutlamanın tam tersi bir özelliğe sahiptir. Yani aslında somut olan bir şeyi soyut gibi kullanmak, somut olan sözcüğü soyut anlamda kullanmaktır. Örnekler:

Attığı taş kafamı yardı.

Bu cümlede taş sözcüğü somut anlamlıdır. Elle tutulabilir bir varlıktır. Şimdi ise taş sözcüğünü soyut anlamda kullanalım:

Çok taş kalplisin. ( Bu cümlede de taş sözcüğü, duygusuz anlamında kullanılmıştır. Yani somutken soyut yapılmıştır. )

Aslanların yüreği yaklaşık bir  kilogram gelir.

Yürek sözcüğü testlerde sıklıkla karşılaşacağımız sözcüklerden bir tanesidir. Yürek, kalp demektir. Yani elle tutulan bir organımızdır. Şimdi yüreği soyut anlamda kullanalım:

Arda çok yüreksiz bir çocuktu. ( Bu cümlede ise yüreksiz derken korkak anlamı vurgulanmak istemiştir. Yani somutken soyut yapılmış, soyutlama yapılmıştır. )

 


SOMUT VE SOYUT NEDİR? Prof. DR. Rıza FİLİZOK Okul kitaplarımızda isim olan kelimelerin “somut” ve  “soyut” diye ikiye ayrıldığı bilgisi verilir ve şöyle tanımlanır:

Somut isimler: Beş duyu ile kavranan varlıkları gösteren isimlerdir.”

Örnek: “Taş, ev, bitki” somut isimlerdir. “Soyut isimler: Beş duyu ile kavranamayan ancak akılla tasarlanan kavramları gösteren isimlerdir.” Örnek: “insanlık, beyazlık, hürriyet” somut isimlerdir. Ülkemizde bilim ve okul hayatında geçerli olan tanım, hemen hemen bu bilgilerlerle sınırlıdır. Bu bilgi doğru olmakla birlikte, ancak ilköğretimin birinci devresi için yeterlidir ve eğitimin üst basamakları için hiç de yeterli değildir. Kullanılmakta olan tanım, sadece “duyulardan gelenler” ile “akıldan gelenler” karşıtlığına dayanmakta, meselâ “derecelenme” ilişkilerini göz ardı etmektedir. Bundan dolayı bu kavramları öğretiyorsak onların daha ayrıntılı bilgilerine ulaşmamız gerekmektedir. Bu bilgileri göz önünde bulundurmadan isimlerin soyut mu yoksa somut mu olduğunu tespitte daima belirsizlikler olacak, zihinler karışacaktır. “Duyulardan gelenler” ile “akıldan gelenler” karşıtlığına dayanılarak yapılan bu sınıflandırma, diğer ilkeler göz önünde bulundurulmayınca mutlak bir ayırım imiş gibi algılanmaktadır ve olgu şöyle kavranmaktadır: isimler Somut isimler Soyut isimler

Somut ve soyut için böyle bir ayırım geçerlidir, ancak bu ayırım, sanıldığı gibi mutlak bir ayırım değildir. Buradan çıkaracağımız sonuç şu denklem değildir: Yani isimler, soyut ve somut olarak ikiye ayrılırlar, bu doğrudur; ancak bu, her kelimenin mutlaka iki gruptan birisi içinde yer alacağı anlamına gelmez. Bu ayırımın amacı, isimlerin gösterdiği nesnelerin iki karşıt grup içinde bulunduklarının fark edilmesini sağlamaktır. Her kelimeye somuttur veya soyuttur diyemeyişimizin sebeplerinden birisi isimlerin soyut ve somutluğunun çok zaman göreceli olmasıdır. Yani bütün isimler aslında somut ve soyut diye iki öbeğe ayrılmazlar, onlar çok zaman somuttan soyuta doğru giden bir eksen üzerinde yer alırlar, somuttan soyuta doğru yükselen bir merdivenin basamağıdırlar: Soyuttan somuta doğru sıralanmış şu isimlere bakalım:

İsimler kümesi Somut isimler Soyut isimler nitelik renk kırmızı Kırmızı elma En soyut Soyut (ancak üsttekine göre somut) Soyut, (ancak üsttekine göre somut) En somut isimler kümesi=Somut isimler kümesi + soyut isimler kümesi.

Bu isimlerin en somutu “kırmızı elma”dır. İkinci basamaktaki “kırmızı” ise nesnesinden ayrılmış bir kavramı ifade ettiğinden soyuttur. “Renk” kelimesi ise daha üst bir zihinsel soyutlamayı içerdiğinden daha soyuttur. “Kırmızı” kelimesi “Renk” kelimesine göre daha somuttur. Aynı şekilde “renk” kelimesi “nitelik” kelimesine göre daha somuttur. Bu örnek, soyut ve somut kavramlarının karşıtlık ilişkisi dışında derecelenme “tedric” ilişkileri içinde olduğunu göstermektedir. İsimlerin soyutluğu yahut somutluğu tespit edilirken karşıtlık ilişkisi kadar “derecelenme” ilişkisinin de göz önünde bulundurulması gerekmektedir.

Bu iki kavramı, biraz ayrıntılı bir şekilde ele alalım: Soyut, bir soyutlamanın neticesinde ortaya çıkan şeydir. Zihnin bir varlığı yahut bir şeyi, gerçekte onunla birleşmiş halde bulunan diğer niteliklerini bir yana bırakarak, sadece bir niteliğiyle kavraması olayıdır . Yani zihnin, nesne ile ilgili nitelikleri nesneden ayırarak kavramasıdır: Bir kağıdın şeklini, ağırlığını vb. hesaba katmadan beyazlığını düşünebilirim. Bu durumda beyazlık, soyuttur. Aynı şekilde elimde bir elma varsa, o elmanın kokusunu, rengini, ağırlığını, şeklini aynı anda kavrarım. Somut fikir, bir şeyin niteliklerinin birlikte kavranışıdır. Elmanın sadece rengini bütün diğer niteliklerden ayrı olarak düşündüğümde ise soyut (abstrait) düşünmüş olurum. Somut terim (müşahhas lafız, ism-i ayın), öznenin bir niteliğini gösteren ve özneyle bir bütün oluşturan terimdir :

Mesela « Nazik, bilgin, yuvarlak » kelimeleri bir ismin sıfatı olarak kullanılabilirler « Nazik hanım, bilgin adam, yuvarlak masa ». Böyle bir isme bağlanan bu sıfatlar, somuttur ve somut terim adını alır. Nazik kelimesine göre nezâket, bilgin kelimesine göre bilim, yuvarlak kelimesine göre yuvarlaklık kelimeleri ise soyuttur. Soyut ve somut terimlerden bahsedebildiğimiz gibi, soyut ve somut fikirlerden, imajlardan, resimden, hayallerden de bahsedebiliriz. Soyut Üslup, somut nesneleri, manzaraları, somut kahramanları tasvir etmekten ziyade fikirleri ifade eden üsluptur. Meselâ La Rochefoucauld'nun üslubu soyuttur; Buna nazaran La Bruyère'inki çok daha somuttur. Bunlar bu kavramların günlük dildeki kullanışlarıdır. Aritmetikteki sayılar soyuttur. Sayılar bir varlığa bağlı olarak kullanıldığında ise somuttur : « üç, on, yüz » soyuttur ; üç elma, on koyun, yüz kitap » somuttur.

Psikoloji ve mantık bilimine göre bir şey gerek dış gerek iç tecrübelerimiz içinde yer alıyor, bir veri ortaya koyuyor ve idrak ediliyorsa somuttur. Mesela bir olgu gerek maddî ve tabii, gerek ruhî ve sosyal olsun somuttur. Buna karşılık matematiksel veriler soyuttur. Soyut, tümeldir. Belli bir anda bilinç ile algılanan ruhî bir olgu da somuttur. Çünkü tikel ve hakikîdir. Düşünce, genel olarak üç yolla soyutlamaya ulaşır:

  1. Gerçeği genelleştirir (généraliser)
  2. Gerçeği analiz eder, ayırır, ayrıştırır (analyser)
  3. Gerçeği tekrar inşa eder, kurar (construir)

Duyularımızla algılayabildiğimiz şeylere somut diyoruz; bunun sonucunda da insan somut, insanlık ise soyuttur diyoruz. Bununla birlikte çağdaş dil bilimi bizlere yeni bir şey öğretmiştir. Bütün kelimeler soyuttur: Her dilbilimsel işaret (gösterge / signe), yani her terim yahut kelime bir nesneyi değil, bir kavramı (gösterilen) gösterir, dolayısıyla her işaret yani kelime anlam yönünden soyuttur. Dil, bir soyutlama aracıdır. Kelimeler ancak gösterdiği varlığın nitelikleri açısından değerlendirildiğinde (eski dil bilimi anlayışına göre) soyut ve somut diye ikiye ayrılabilirler. Klasik bilimler bize soyutlamanın anlam fakirleşmesine yol açtığını da söylüyordu ve bunu şöyle açıklıyordu:

“Varlık, canlı, kuş, kanarya kelimelerini genelden özele doğru yani soyuttan somuta doğru sıraladığımızda, kaplamı en geniş olan kelime varlıktır, çünkü dış dünyadaki bütün varlıkları içine alır. Buna karşılık varlık kelimesinin içlemi azdır. Çünkü varlık teriminin tek bir özelliği vardır, o da “var olmak”tır Kanarya terimine gelince; biz kanarya dediğimiz zaman, varlıklar içinde yalnız bu tür kuşu kastederiz. Yani kaplamı çok azdır, sadece kanaryalar kümesini gösterir; buna karşılık özellikleri fazladır, yani içlemi çoktur. Öyleyse, bir terimin kaplamı çoğaldıkça içlemi, içlemi çoğaldıkça kaplamı azalır.”

Çağdaş bilimlere göre ise soyutlama zorunlu olarak bir anlam fakirleşmesine yol açmaz. Tersine, gerçeğin en soyut modelleri, en zengin içleme sahiptir. Görüldüğü gibi soyut ve somut kavramları, bilinmesi ve tanınması kolay olan kavramlar değildir. Bu kavramları öğretirken soyutluk ve somutluğu hemen ve kolayca kavranabilen isimlerden hareket edilmelidir. Öğrencilere önümüze çıkan her kelimenin hangi gruptan olduğunu sormamız doğru değildir. Çünkü bunu kimse başaramaz. Durum böyle olduğu halde ilköğretimden yüksek öğretime kadar her türlü sınavda öğrencilerimizden soyut ve somut kelimeleri bulmaları istenmektedir. Elbette bu tür sorular yararlıdır ve sorulabilir, ancak önce eğitimcilerin bu kavramlar hakkında daha açık ve kesin bilgiye ulaşması, sonra da bu bilgileri ilkeleriyle öğrencilere kazandırması ve ondan sonra sorması gerekir. Bu konudaki tutarsızlıkların ve tuhaflıkların hangi boyutlara vardığını görmek için ders kitaplarına, sınav sorularına, dershane yayınlarına ve internet sitelerine bakmak yeterlidir. Gençliğimizin zekâsı bu bilgi kirliliği içinde kararmaktadır. Aynı kelime nasıl kullanımıyla soyut da somut da olabiliyorsa, farklı bilim dallarına, düşünce ekollerine ve yaklaşımlara göre de aynı kelime soyut yahut somut olabilir.

Çağdaş bilimin biz eğiticilere yüklediği görev, bu kavramların her zaman mutlak değil, bazen göreceli değerleri olduğunu öğrencilerimize anlatmak ve oldukça zor bir görev de olsa inceliklerini kavrayıp kavratmaktır. Atalarımız ve Batılılar bunu yüzyıllardır başardığına göre biz de başarabiliriz. Çağdaş uygarlığın anahtarı bu kavramlarla düşünebilmektir.

Somut



37 yorum

  • Yorumunuz en az 30 karakter olmalıdır. (0)
    Tüm Yorumlar
    • SCORPION 17.11.2015 19:40

      Tebrik ederim çok işime yaradı bu sayfa çok değerli kaybedilmemeli... 

      Yanıtla

    • zzzz 08.11.2015 19:12

      çok güzel olmüş bana yardımcı oldu

       

      Yanıtla

    • edvırt 20.09.2013 16:48

      teşşekürler caNCAĞIZIMBENİM

      Yanıtla

    • edvırt 20.09.2013 16:45

      teşekkürler yardımınız dokundu sağolun

      Yanıtla

    • aslı 23.03.2013 20:26

      beğendim

      Yanıtla

    • FURKAN 20.03.2013 09:25

      ELLERİNİZE SAĞLIK ALLAH RAZI OLSUN...

      Yanıtla

    • misafir 24.02.2013 22:00

      Ç HARFİYLE SOYUT İSİM LAZIMMMM

      Mahçup

      Yanıtla

    • selin 11.02.2013 14:40

      çok güzel site tebriklerrrrŞaşkın

      Yanıtla

    • çağla 10.02.2013 14:42

      @ tuğçe:


      googleden bulabilirsin canım

      Gülümseme

      Yanıtla

    • ela 25.12.2012 21:04

      HIZ  SOMUT MU? SOYUT MU? NEDEN? Gülümseme 

      Kafası Karışmış 

      Yanıtla

    • tuğçe 28.02.2012 15:07

      bnim aradığım konu bu değil :( lütfen bu somut ve soyut kavremlarının resim ile ilişkisini yazar mısınız .Çook acil !

      Yanıtla

    • musa uğurlu 26.02.2012 11:05

      teşekkür ederim...

      Yanıtla

    • gizem kaya 24.01.2012 10:17

      @ merve:

      okul > somut

      sevgi > soyut


       

      Yanıtla

    • ahmed 17.01.2012 17:02
      mareba. banım öğretmenım 20 ör ver dedı hiç bışi bulamadım.

      Yanıtla

    • özgür 11.12.2011 18:30

      çooook güzel

      Yanıtla

    • Tarantula 02.12.2011 19:50
      Somut Nedir ? Soyut Nedir ?

      Yanıtla

    • dhadlu chadoloz 27.11.2011 20:17
      çok güzel gerçekten çok işime yaradı allah razı olsun admine thank you :D :D

      Yanıtla

    • korjma 31.10.2011 10:38
      çok işime yaradı size teşekkür ediyorum ödevime çok yardımı dokundu

      Yanıtla

    • fatmanur 28.10.2011 16:42
      uvv hrka bi sayfa

      Yanıtla

    • gamze 25.10.2011 15:36
      ben öncelikle şunu söylemek istiyorum gerçektende diğer arkadaşlarında dediği gibi çok güzel irşey ve herkeze yararlı olacağını düşünüyorum

      Yanıtla

    • merve 03.09.2011 20:31
      ya ben bir şey sorucam her şey güzel ama soyuttan somuta somuttan soyuta geçiş ile ilgilii örnek verin ne olur allah rızası için

      Yanıtla

    • nur 23.05.2011 20:17
      soyut ne demek bilmiyordum şimmdi oğrendim sağolun

      Yanıtla

    • emın 20.04.2011 16:00
      cok guzel 3 e gıdıyorum ve bunlardan sınav oldum ve 95 aldım burayı okudum 95 aldım

      Yanıtla

    • sevde 19.04.2011 20:24
      gerçekten işime yaradı öğrendim yağrın sınavım vardı turkçeden gercekten işime yaradı :D çok teşekkurler

      Yanıtla

    • usman aga 13.04.2011 18:03
      AARKADAŞLAR BANA HEM SOYUT HEMDE SOMUT ANLAMLI KELİMLERER HAKKINDA BİLGİ VERİRMİSİNİZ LÜTFEN

      Yanıtla

    • GizLi 22.03.2011 21:46
      Ödevlerime çok yardımcı oLdu =) Admine TeşekkürLer ;)

      Yanıtla

    • anıl ve halit 02.03.2011 19:27
      abicim çooook güzelmiş bu site çoook beğendim

      Yanıtla

    • GÜLSÜM VE BUSE 02.03.2011 19:25
      BENCE COOOK GÜZEL BİR SİTE ÖDEVLERİMİ BİTİRDİM ÇOOK TESEKKÜR EDERUM :-D

      Yanıtla

    • BERKE 27.02.2011 14:13
      çok teşekkür ederim bitirmem gereken dersime çok yardımcı oldunuz emeğe geçen kişilere çok teşekkürler..

      Yanıtla

    • merve 25.02.2011 23:52
      çok işime yaradı çok gerekli bir site çok begendim ödevimdende 100 aldım bu siteyi kim kurdaysa onlara tşkür ediyorum

      Yanıtla

    • derya 25.01.2011 17:01
      gerçekten çoook güzel ödevimi bitirdim brawu :):):)

      Yanıtla

    • berna 18.01.2011 13:32
      ya ben anlamı örnek istiyorum bu site hep anlam göseriyor ya üff :(

      Yanıtla

    • EsRa 06.11.2010 19:11
      bu sitede emği çekenlere çok tşk ederim gerçekden çok yardımcı oldu :d

      Yanıtla

    • _@YaVuZ@_ 17.09.2010 10:49
      Ya ben diyorum ki somutlama ve soyutlama ile ilgili örnekler site ile ilgilenenler neden böyle yapıyorlar anlamıyorum biz örnek istiyoruz arkdaşlar..Lütfen yazılar yerine örnek koyun çünkü zaten somut ve soyutları biliyoruz.Bize ödev olarak örnek veriyorlar yapmak için böyle şeylere katlanıyoruz lütfen bu hatayı kaldırırsanız memnun oluruz..İnşallah yazdıklarımı görüyor ve göz önünde bulunduruyorsunuzdur... İyi günler

      Yanıtla

    • Master 07.09.2010 22:56
      @ Refika Doğan: Faydalı olabildiysek ne mutlu bize :) Değerli yorumunuz için teşekkür ederim.

      Yanıtla

    • Refika Doğan 07.09.2010 02:54
      "soyut-somut" gibi kavramlara kısa,net, anlaşılır yorumlarla açıklama getiren sayfanıza odaklandım! Değerli site yönetimine teşekkürler...İlköğretim öğrencisi çocuğum var.Her ne kadar zeki de olsa; okullarda laçkalaşan, seviyesi ve disiplinesi düşürülen eğitim anlayışıyla bu zekalar -işlerlikten uzak eğitim anlayışıyla- yazık ki köreltilmektedir.Sanal ortamlar ise hak getire! Kısacası; bilgi kirliliği, bilgi eksikliği, bilgi akışı, bilgi deposu derken; bilgisizliğin( ya da gereksiz bilginin) karanlığına terkedilen gençlerimizle nereye varabiliriz, hiç düşünülmüyor! Oysa sitenizde okuduğum açıklayıcı, örnekleyici bilgi paylaşımıyla bana uzak konuları bile kolaylıkla kavrayarak okumanın güzelliğine vardım bir kez daha. Teşekkürler paylaşan dostlara.

      Yanıtla

    • kader 03.05.2010 10:09
      güzel bir site aradığım her şeyi buldum

      Yanıtla