Çayda Çıra Türküsü ve Hikayesi

ÇAYDA ÇIRA TÜRKÜSÜ

Çayda çıra yanıyor, Yanıp, yanıp sönüyor,Yavaş yürü usul bas, Engeller uyanıyor.

Çayda çıra yanıyor,Tutulmuş sanıyor,Yavaş oyna güzelim,Herkes seni tanıyor.

Çayda çıra yakarım,Yar yoluna bakaram,Bir yüz görümlüğüne,Beşibirlik takarım.

Yanar çayda çıralar,Kızlar oyun sıralar.Gelin hanım gelirse,Defçi toplar paralar

Yanar çayda çıralar,Kızlar oyun sıralar.Gelin hanım gelirse,Defçi toplar paralar

Çayda çıra yanıyor,Humar göz uyanıyor.Fitil çifte yara bir,Yürek mi dayanıyor.

Çayda çıra yüz çıra,Yanıyor sıra sıra Yarim keklik ben şahin,Giderim ardı sıra...

ÇAYDA ÇIRA TÜRKÜSÜNÜN HİKAYESİ
oyun Elazığ Harput’tan derlenmiştir. Oyun “Mumlu Dans” namıyla dünyaca tanınmaktadır. Çayda Çıra oyunu hakkında çeşitli efsaneler vardır. Ancak bunlar dilden dile dolaşan halk masallarına benzemekte ve diğer şehirlerimizde anlatılan efsanelerin bir varyantı ya da değişikliğe uğramış bir şekli olarak anlatılmaktadır. Oyun orijini itibariyle aydınlatma amacı güdülerek ortaya çıkmıştır.

Araştırmalarda halk arasında söylenen çeşitli efsaneler tespit ettik. Bunlardan bir örnek: Efsaneye göre Hazar Gölü kenarında bir köyde birbirini seven iki genç gizlice buluşmaktadırlar. Erkeğin buluşma yerine gidebilmesi için gölü yüzerek geçmesi gerekmektedir. Buluşma gece olduğundan, kız çıra (Dındik) yakarak gence yerini belli etmektedir. Genç ise ışığa doğru yüzmekte ve böylece sevgililer buluşmaktadır. Bu durumu sezen kızın babası, buluşmanın yapılacağı bir gün erkeğin yüzerek gölün ortasına geldiği sırada çırayı söndürür ve genç sevgilinin gölde boğulmasına sebep olur. Bunu fark eden kız da kendini suya atar, o da kaybolur. Bunun üzerine bütün köylü toplanarak ellerindeki çıralarla iki sevgiliyi aramaya başlarlar.

Efsaneye göre, bu olay üzerine ağıtlar yakılmış, türküler söylenmiş ve çıra ile arama olayı oyunlaşarak günümüze kadar gelmiştir.Altıonva da yapılan görkemli bir düğünde geleneksel bir biçimde çay kenarında kurulan düğün meydanında çıralar yakılmış, somatalar kurulmuş ve düğün bütün coşkusuyla devam etmektedir. Bu sırada ay tutulunca, evlenen gencin annesi olan Pembe Hanım tabaklara çıralar, mumlar diktirip gençlerin ellerine vermiş ve önde kendisi olmak üzere yürüyerek düğün meydanına görkemli bir biçimde girmişlerdir. Bu buluşun mükemmelliği karşısında aşka gelen "Zurnacı Başı”, ellerindeki tabaklarla ortalığı bir anda gündüze çeviren, bu kalabalığı karşılayarak, gelenlerin ayak hareketlerine uygun bir müzik çalar. Kendisine eşlik eden kırk davul kırk zurna ile ortalık inlemeye başlar, böylece "Çayda Çıra" oyununun melodisi ortaya çıkmış olur. Bu olay gelenek halini almış ve çayda çıra oyunu günümüze kadar oynanıla gelmiştir.Eskiden kaçış göçüş olmadığı için, kız-erkek karma oynanan bu oyun, günümüzde karma oynandığı gibi, ayrı ayrı da oynanır. Oyunun 200–300 yıllık bir mazisi olduğu söylenir. Oyun Elazığ' ın her tarafında bilinir ve oynanır. Hatta son zamanlarda Elazığ dışına da taşarak Malatya ve Diyarbakır'da da çeşitli şekillerde oynanmaya başlamıştır.

Çayda Çıra oyunu sürekli olarak kendi melodisi ile oynanır. Ancak oyunun başlangıcında "Şirvan” ya da “Gelin Ağlatma Havası” denilen bir melodi çalınır. Bu oyunun melodisi ile başka bir oyun oynanmadığı gibi, bu oyun başka bir melodi ile de oynanmamaktadır. Oyun 10/8 lik usulde "Şirvan" makamındadır. Orta çabuklukta bir oyun olan çayda çıra, en az dört-beş kişi ile yürütülür. Arka arkaya dizilerek basen tek dizi, bazen de daire şeklinde oynanmaktadır. Halay sınıfından çok, dini bir raksa benzemektedir. Taklitli bir oyun olmayan "Çayda Çıra", usûl itibariyle başladığı gibi bitmekte ve usûlde bir değişiklik olmamaktadır. Hem açık, hem de kapalı yerlerde oynanır. Güvey yada gelin misafir önüne çıkarılırken ve de "güvey gezdirmesi" geleneği yerine getirilirken oynanır.

Tüm oyunlarda başta oynayana kolbaşı, sonda oynayana son başı ya da “poçik” denir . Sadece halay oyununda "Halay başı" ve "Halay sonu" adları kullanılır. Oyunun aracı çift tabak ve içerisindeki üçer mumdan ibarettir. Oyun yürütülürken "Heey, Teey, Tey" diye nara atılır. Elazığ yörelerinde delikanlıya "Gakkoş" adı verilir. Oyun düğünlerde, dinî ve millî bayramlarda oynanır



Etiketler: Çayda Çıra Elazığ

53 yorum

  • Yorumunuz en az 30 karakter olmalıdır. (0)
    Tüm Yorumlar
    • İsimsiz 27.10.2014 18:42

      @ kübra:


      Aynen...

      Yanıtla

    • GAMZE 20.03.2014 15:36

      YA KAHRAMANLARININ SÖZÜ YOKMU ???????Üzgün  

      Yanıtla

    • ggfdd 14.01.2014 19:51

      yaZIK OLKMUŞ

      Yanıtla

    • sergen 18.12.2013 18:26

      @ nehir:


      hyr bagzı babalar öyle degil

       

      Yanıtla

    • sergen 18.12.2013 18:24

      bana cooooooooook faydası oldu

      Yanıtla

    • Cansu 17.12.2013 19:01

      Üzgün yazık olmuş ama yaa ... :( :(Şaşkınkötü baba ...

      Yanıtla

    • bengisu 12.12.2013 20:22

      yazarı kim bunun

      Yanıtla

    • nilo 22.05.2013 16:32

      çok uzun yaaaaaaaaaaa

      Yanıtla

    • edaam 09.05.2013 20:50

      ya biraz kısasını yazın yaaaa

      Yanıtla

    • mine 28.04.2013 08:46

      muhteşem ama babası ayıp etmiş

      Mahçup

      Yanıtla

    • mirza 16.04.2013 16:29

      bence bu site çok  güzel çünkü ödevlerime yardımcı oluyo

       

      Yanıtla

    • büşra 11.02.2013 14:41

      @ büşra: niye türkçen zayıfmı

       


       

      Yanıtla

    • büşra 11.02.2013 14:40

      ay busiteyi çok seviyorum ödevime yardımcı olyor

      Yanıtla

    • büşra 10.01.2013 11:29

      @ muammer:


      ne yapalım eskiden hep böyleymiş çünkü çok zalim varmış.Bunlardan biri de kızın babasıymış

      Yanıtla

    • büşra 10.01.2013 11:24

      çok güzel bir hikaye ve gerçek çünkü ben gagoşum.KOÇUMMMMMMMMMMMMMM

      Yanıtla

    • öykü 09.12.2012 20:50

      bu öykü doğru bn elazığlıyımm blyrmm

      Yanıtla

    • özlem sanane 01.12.2012 18:37

      a rkadaşlar  güzel aslında ama çok  mu kısa ne ? anlayamıyorumm yeahh !!! kamon

      Yanıtla

    • Misafir 17.11.2012 11:29

      yanlış arkadaşlar aslında büyük bir deprem oluyor ve kadın erkek eline mumları alarak kaybolan yakınlarını aramaya çıkıyor ve böyle başlıyor

      Yanıtla

    • sevcan 06.11.2012 17:56

      sağolun beğendim

       

      Yanıtla

    • irem 30.10.2012 19:01

      çok uzun nasıl okuyacağım bunu

       

      Yanıtla

    • muammer 30.06.2012 12:12

      keşke çayda çıranın farklı bir efsanesi olsaydı üzüldüm doğrusu, van gölü  efsanesi ahtamara ahtamaranın yaşadığı aşk nedense hep eskiden böyle şeyler yaşanmış ve ölümle sonuçlanmış galiba gelenekmiş doğuda göl aşıp sevgiliye kavuşmak ne kadar doğru onu bilemiyoruz ama rivayetlere göre gelenek olduğu gözüküyo sankii!!!

      Yanıtla

    • melih 26.04.2012 14:56

      süper bi  türkü ödev vardı onun gibi baba olamaz insan hiç kızını vurup çaya düşürürmü

       

      Yanıtla

    • AHMET 17.04.2012 15:03

      sağolun

       

      Yanıtla

    • Angel Girl 16.04.2012 09:22

      Gülümseme  bende elazığlıyımmmmmmm:) ödewm wardı iii oldu

      Yanıtla

    • zihni 01.04.2012 18:09

      ödevimde yardımcı olduğu için bu wep siteye çok teşekür ederim

      Yanıtla

    • ceren 28.03.2012 17:10

      süperrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrr

      Yanıtla

    • ümmügülsüm 11.03.2012 18:43

      çok güzel ödevim için süper bir şey:))

      Yanıtla

    • muharrem 07.03.2012 20:17

      Tşkler ödevm vardı

      Yanıtla

    • barış 22.02.2012 15:20

      ooooooooooofffffffffffffffffffffffffffffff

      Yanıtla

    • aslı 22.02.2012 15:15

      onun gibi baba olmaz olsunnnnnnnnnnn

      Yanıtla

    • melisa 06.01.2012 22:58

      ödevvardı süper oldubu yaaaaaaaaaaaaaaa

      Yanıtla

    • özge 27.12.2011 18:18

      yazıklar olsun öyle  babaya

      Yanıtla

    • özge 27.12.2011 17:37

      çoook  hüzünlü

      ödevim  için   teşekür ederim

      Yanıtla

    • beyda 23.12.2011 14:11

      ÖDEVİM VAR YAAAA BNUNLA İLGİLİ HEPSİNİ NASI SIĞDIRIYIMMM  YAAAAAAAAAAA   KızgınÜzgünKafası KarışmışMahçup

       

       

       

                        

      Yanıtla

    • ece dağ 15.12.2011 17:15

      Neyse(neyse)işime yaramadıı ya offf bu ne hikayesi çok uzun hiç yazamam

      Yanıtla

    • yağmur 26.11.2011 18:29
      güzeeeeeelllllllllllllllllll birsite ama türkü hüzünlü

      Yanıtla

    • Kayra 16.11.2011 19:33
      Çok Hüzünlü AmA ödewim için bilgi koydun içn çok tşk =)

      Yanıtla

    • yonca 18.04.2011 12:11
      yaaaaaaaaaaaaaaaaa düğünümde oynasalar

      Yanıtla

    • irem 17.04.2011 13:41
      çok hüzünlü bir hikaye yazık olmuşşşşşşşşşş

      Yanıtla

    • buse 08.04.2011 09:07
      eeeeeeeeee kimin yöresi elazığada ztn bu yakışırdı.gerçi b.en bursalıyım amma olsun

      Yanıtla

    • can 04.04.2011 16:42
      buneya çok uzun

      Yanıtla

    • dilara 31.03.2011 16:48
      ewt bnde çok üzüldüm Allah hiç kimseye öyle baba nasip etmesn

      Yanıtla

    • gülsüm 13.01.2011 14:53
      çok güzelmiş gerçekten şarkı ama hikayesi ne ço k üzüldüm ya bu olay hepimizin başına gelebilirdi haklısın canımmmmmmmmmmmmmmmmmm sende çok üzülmüşsünnnnnnnnnnnnn

      Yanıtla

    • nehir 22.12.2010 16:24
      bence hala öyle babalar var

      Yanıtla

    • Rkoloq 22.11.2010 23:46
      Babaya bak sen hleeee...Türküdede zaten humargöz uyanıyor diyoo.ordan anladım zaten.böle babalar geçmişte kaldı amaaaa

      Yanıtla

    • tumu 21.11.2010 17:44
      ağa dediğin aşiret ağası umut dereman ben aşiret ağa soyundan geliyorum

      Yanıtla

    • tumu 21.11.2010 17:40
      en güzel elazığlı benim tumu gakkoş aşiret ağası

      Yanıtla

    • kral 17.10.2010 18:24
      çok yazık olmuş ama babası ayıp etmiş

      Yanıtla

    • ebRar 09.10.2010 11:07
      @ sanem: oku oku :)))

      Yanıtla

    • sanem 04.08.2010 14:28
      @ elif: ben okumicam

      Yanıtla

    • kübra 14.05.2010 21:14
      bn orada olsaydım o babanın azına s......

      Yanıtla

    • elif 09.05.2010 12:39
      ben çok üzüldüm çok sevenler ayrılmış daha doğrusu ayırmışlar

      Yanıtla

    • elif 09.05.2010 12:38
      çok yazık olmuş ya

      Yanıtla

İlginizi çekebilir...