Devlet B羹t癟esi Vize Ders Notlar覺

Ünite –1

Devlet bütçesi kavram覺

Ülkemizde bu kavram覺n kullan覺lmas覺 19.yy’da Tanzimat sonras覺nda balam覺t覺r. 襤lk bütçe deyimi Osmanl覺da 1873 de kullan覺lm覺t覺r. 1961 Anayasas覺’ndan bu yana bütçe kavram覺 kullan覺lm覺 ve milli bütçe kavram覺 da gelimi. Basit anlamda bütçe, belirli bir dönemdeki gelir ve gider tahminleriyle bunlar覺n uygulanmas覺na ilikin hususlar覺 gösteren ve usulüne uygun olarak yürürlüe konulan belgedir. .Aksoy; genel anlamda bütçe, belirli bir zaman dilimini kapsayan bir finansman plan覺d覺r, der.

Devlet Bütçesinin Temel Özellikleri

Kamu gelir ve giderlerine ilikin öngörü ve tahminleri yans覺t覺r. Ülkelerin anayasalar覺nda genel hatlar覺yla ekillenir. Mutlaka gelecee yöneliktir. Genelde her y覺l tekrarlan覺r, devri bir nitelik ta覺r. S覺n覺rl覺 süreli yetki verirler. Yürütme organ覺n覺n program覺d覺r. Giderlerin yap覺lmas覺 ve gelirlerin toplanmas覺 için yasama organ覺 taraf覺ndan yürütme organ覺na verilmi bir ön izin niteliindedir. Bütçe kanunlar覺, tüm kamu kurum ve idarelerini kapsar. Gelir ve giderlerin denk olmas覺 beklenir. Uygulama s覺ras覺nda ve sonras覺nda yasama, yürütme ve yarg覺 organlar覺 taraf覺ndan denetlenir.

Devlet Bütçesinin ilevleri ( Fonksiyonlar覺)

  1. Bütçenin Klasik 襤levleri
    1. Bütçenin Siyasal 襤levi: Yasama organ覺nda parlamenterler ve siyasi partiler halk覺n isteklerini aç覺klamalar覺 ile ortaya ç覺kmaktad覺r. Hükümetler vatandalar覺n isteklerini hükümet programlar覺 haline getirip bütçe arac覺l覺覺 ile bürokrasiye uygulamay覺 amaçlam覺 ve üstlenmi bir siyasal giriimdir. Seçmen yat覺r覺m覺(seçmene selam): Kaynaklar覺n kendi seçim bölgelerine yönetilmesi mant覺覺na denir. Mali izofreni: Parlamenterlerin hem kamusal hem de özel ç覺karlara yönetilmesini, bu farkla kiiliklerini ve tutumlar覺 ifade etmeye denir.
    2. Bütçenin Hukuksal 襤levi: 襤lk olarak her ülkede bütçeye ilikin temel yetkilerin ilkelerin ve hukuksal s覺n覺rlarla ilgili ülkelerin anayasas覺n覺 belirlenmesinde belirginleir. Çünkü yürütme ve yasama organlar覺n覺n konuyla ilikin yetki s覺n覺rlar覺n覺 çizen kurallar覺n anayasal çerçevede uygulanmas覺n覺 istenir. Ayr覺ca bütçe uygulamas覺nda kamu yönetim birimleri ve vatandalar aras覺nda ortaya ç覺kan uyumazl覺klarda yarg覺 organlar覺 taraf覺ndan çözümlenmektedir. Mali hukuk: Mali araçlar覺n ortaya ç覺k覺覺n覺, biçimini içerini, uygulan覺覺n覺, denetimini düzenleyen hukuk dal覺na denir.
    3. Bütçenin Mali - 襤ktisadi 襤levi : : 襤ktisadi ilevi k覺t kaynaklar覺 en iyi biçimde da覺tmakt覺r. Bütçenin mali iktisadi ilevleri k覺t kaynaklar覺 en etkin biçimde kullan覺lmas覺 ve devletin giderleri için alternatif gelir kaynaklar覺n覺n bulunmas覺n覺 ifade etmektedir. Bütçeleme, mali kaynaklar覺n beeri ve toplumsal amaçlara dönütürülmesidir.
    4. Bütçenin Denetim ilevi : Mal, gider ve gelir ilemlerinin amaca ve yasalara uygunluunu, kaynaklar覺n iyi kullan覺p kullan覺lmad覺覺n覺 aç覺a ç覺karmaya yarar. Kamu hizmetlerin amaçlar覺 en iyi gerçekletirilecek biçimde kullan覺l覺p kullan覺lmad覺覺n覺 ve amaçlara yönelik harcama ve gelirlerin yasalara uygun bir biçimde olup olmad覺覺n覺 arat覺rmas覺 ve sonuçlar覺n ortaya konmas覺n覺 içermektedir.
  2. Bütçenin Çada 襤levleri
    1. Kaynaklar覺n Tahsisi 襤levi : Kamu ve özel sektörün üretimi ile sosyal faydan覺n en çok olmas覺 için çal覺mas覺n覺 gerektirir. Sosyal fayday覺 en çok arat覺rmak için kamu kesiminin hangi ihtiyaçlar覺 kar覺lamas覺 gerektiini hangisinin özel sektöre b覺rakmas覺n覺n doru olaca覺n覺 arat覺r覺p bütçelerin buna göre düzenlenmesi gerekmektedir.
    2. Adil Gelir Da覺l覺m覺 襤levi : Piyasa ekonomisine her hangi müdahale olmad覺覺nda gelir da覺l覺m覺 bozucu etkisi yarat覺覺 dolay覺s覺yla gelir da覺l覺m覺n覺 düzeltmede devlete bir i dütüü ile ilgilidir.
    3. Bütçenin 襤ktisadi 襤stikrar 襤levi : Ekonomik konjonktürün yarataca覺 olumsuz etkiyi gidermeye olarak bütçenin haz覺rlanmas覺 gerekmektedir. Kaynaklar覺n tam kullan覺m覺n覺n ve fiyat istikrar覺n覺n salanabilmesi temelidir.
    4. Bütçenin 襤ktisadi Kalk覺nma 襤levi : Devlete ekonomik büyümeyi istenen ve istikrarl覺 bir biçimde tutma görevi yüklenmektedir. Bu görev devlet biçimlerinin kaynaklar覺 ve harcamalar覺n覺n büyümenin ve kalk覺nman覺n gerektirdii biçimde kullan覺lmas覺 ile baar覺labilir.

 

Ünite – 2

Bütçe hakk覺: vergi ve benzeri kamu gelirleriyle bu kaynaklar覺n kullan覺lmas覺 sonucu yap覺lan kamu harcamalar覺n覺n miktar ve bileimini belirleme ve onaylama hakk覺d覺r.

襤ngiltere’de Bütçe Hakk覺n覺n Tarihsel Geliimi

Büyük Özgürlük Ferman覺

Bütçe hakk覺n覺n geliimi konusunda örnek olmu ilk ülkedir. Kral覺n mülk gelirlerinin yetmedii hallerde vergi için halka bavuruluyordur. Bu vergileme talebi, bugünkü Avam Kamaras覺n覺n köklerini oluturan Halk Meclislerince (Common Council) onaylan覺rsa yürürlüe konulabiliyordur. 1215’te Kral John’un imzalad覺覺, Büyük Özgürlük Ferman覺 (Magna Carta Libertatum) ile krall覺k genel meclisinin onay覺 olmadan zorla koruma ve yard覺m paras覺 alamayacak.

Haklar Dilekçesi ve Haklar Bildirgesi

Krallar覺n meclis izni olmadan vergileme yapma giriimleri parlamento üyelerinin 1628’de Haklar Dilekçesi (Petition of Rights) vergi hakk覺 uyar覺s覺n覺 yap覺lmas覺na neden olmutur. Kral覺n zorunlu borçlanmas覺na kar覺 ç覺k覺lmakta ve vergi alma hakk覺n覺n ihlal edildii belirtilmektedir. 1629’da parlamento da覺t覺lm覺 ve donanma ihtiyaçlar覺 için donanma vergisi konulmutur. 襤ngiltere de MAGNA CARTA ile temelleri at覺lan vergileme hakk覺 1688’de  Haklar Bildirgesi ile kesinlemitir. O tarihten sonra 襤ngiltere de vergileme yetkisine dayanan bütçe hakk覺 parlamentoca kullan覺lmaya balam覺t覺r.

Fransa’da Bütçe Hakk覺n覺n Tarihsel Geliimi

Vergi alma hakk覺 süreci krallar覺n genel meclislere dan覺arak vergi yükümlülüüne bavurma eklinde balam覺 ve 1789 Büyük 襤htilaliyle sonuçlanm覺t覺r.

1789 Büyük Devrim Sonras覺 Dönemi

1789 devrimiyle 襤nsan ve Vatanda Haklar覺 Bildirgesi kabul edilmitir. Kamu gücünün sürdürülmesiyle ortak bir vergi al覺nmas覺 zorunlu olup, bu vergi bütün yurttalara adil biçimde da覺t覺lmas覺 hükmü kabul edilmitir. Bu bildirgede yer alan ilkeler 1791 ve 1793 Anayasalar覺nda da tekrarlanm覺, bütçe hakk覺 tan覺mlan覺r. 1816’da Restorasyon dönemi balam覺t覺r. 1831’den sonra bütçe ödeneklerinin bölümler halinde ayr覺lma ilkesi benimsenmitir. Fransa da y覺ll覺k bütçe hakk覺n覺n ulus temsilcileri taraf覺ndan bugünkü anlam覺yla kullan覺lmaya balamas覺 1862 de olmutur. Muhasebe-i Umumiye ile Kabul edilmitir.

A.B.D’de Bütçe Hakk覺n覺n Tarihsel Geliimi

Ba覺ms覺zl覺k Öncesi Dönemi

Ba覺ms覺zl覺k hareketinin mali temeli temsilsiz vergi olmaz ilkesine dayan覺r. ABD de ilk defa vergi hakk覺 1765 de pul yasas覺na kar覺 ç覺kan Amerikal覺lar 襤ngilizlerin parlamentosuna kabul edilmedikleri için ödemeyeceklerini savundular. Mali anlamda ABD deki ba覺ms覺z hareketinin balang覺c覺 olarak çay vergisi kabul edilir.

Ba覺ms覺zl覺k Beyannamesi Sonras覺 Dönemi

1776’da Ba覺ms覺zl覺k Beyannamesi kabul edilmitir. 1913’te yap覺lan Anayasa deiikliiyle gelirin de vergilenmesi kabul edilmitir. ABD’de bütçe hakk覺n覺n geliimi Fransa ve 襤ngiltere’den farkl覺 bir ba覺ms覺zl覺k mücadelesidir.

 

Ünite – 3

  1. Bütçenin Genellik 襤lkesi

Bütçede gelir ve giderlerin eksiksiz olara bütçeye yaz覺lmas覺na gayri safi yöntem denir. Giderlerin bu ilke sayesinde, 襤ktidar, kamu kurulular覺n覺n gelir kaynaklar覺 yaratarak harcamalar覺n覺 art覺rma yolunu kapatm覺t覺r. Gelirlerin bu ilke sayesinde, hiçbir vergi gelirinin herhangi bir hizmete tahsis edilmemesi sonucu dourur. Buna adem-i tahsis yöntemi denir.

  1. Bütçenin Teklii (Birlii) 襤lkesi

Devletin bütün gelir ve giderlerinin tek bir bütçe içinde toplanmas覺d覺r.Ayr覺cal覺klar覺, katma bütçeli kurulular覺n bütçeleri, döner sermayeli iletmeler ve fonlar.

  1. Bütçenin Samimiyet 襤lkesi

Maliye Bakanl覺覺nca bütçe tahminlerinin doruyu ve gerçei yans覺tacak biçimde haz覺rlanmas覺d覺r.

  1. Bütçenin Doruluk 襤lkesi

Bütçede yer alan gelir ve gider tahminlerinin ülkenin içinde bulunduu ekonomik koullara uygun olmas覺 gerekir.

  1. Bütçenin Anla覺l覺r Olmas覺 襤lkesi

Bütçenin herkes taraf覺ndan kolayca anla覺l覺r bir belge olarak düzenlenmesidir.

  1. Bütçenin Bölüm Baz覺nda Onaylanmas覺 襤lkesi

Bir kuruluun bütçe tasar覺s覺n覺n, yasama organ覺nda görüülüp onaylan覺rken bölümler itibariyle görüülerek onaylanmas覺 ve yasalamas覺d覺r.

  1. Bütçenin Y覺ll覺k Olma 襤lkesi

Bütçe gelir ve giderlerine ilikin izin ve yetkilerin bir y覺l içi verilmesini öngörmesidir.

  1. Bütçenin Alenilik ( Aç覺kl覺k) 襤lkesi

Tüm bilgilerin kamuoyunun kullan覺ma ve bilgisine sunulmas覺 gerektirir.

  1. Bütçenin Denklii 襤lkesi

Bütçede yer alan gelir ve giderlerin eit olmas覺 gerekir.

  1. Bütçede Önceden 襤zin Alma 襤lkesi

Belli bir döneme (mali y覺la) ait harcama yapma ve gelir topla yetkisinin yasama organ覺nca o mali y覺l balamadan önce bir bütçe yasas覺yla yürütme organ覺na verilmesidir.

  1. Bütçede Tasarruf 襤lkesi

En az maliyetle en fazla iin görülmesidir. 襤sraf覺 ve savurganl覺覺 önleme amac覺 ta覺r.

  1. Mali Saydaml覺k

Hükümetin yap覺s覺n覺n, fonksiyonlar覺n覺n, mali politika planlar覺n覺n, kamu sektörü hesaplar覺n覺n ve mali hedeflerinim kamuoyuna aç覺k olmas覺 gerekir.

  1. Hesap Verilebilirlik

Al覺nan kararlar覺n politik ve sosyoekonomik maliyetinin tamam覺yla karar al覺c覺lar taraf覺ndan üstlenilmesidir.

            Siyasal hesap verilebilirlik: tüm yönetim kademelerindeki siyasi liderlerin seçmenlere kar覺 duyarl覺 ve sorumlu olmalar覺n覺 ve buna kar覺l覺k seçmenlerin al覺nan kararlar ve sonuçlar hakk覺nda tam bir bilgiye sahip olmas覺d覺r.

            Mali hesap verilebilirlik : yerel sakinlerin yerel nitelikteki hizmetler için bir bedel ödemelerini, yerel yönetimlerin baz覺 gelirlerini belirleyebilme yetkisine sahip olmas覺 gerekir.

            襤dari hesap verilebilirlik : kimin neden sorumlu olduuna ilikin aç覺k bir düzenleme gerektirir.

  1. Mali Disiplin

Kamu gelir ve giderlerinin birbirine denk olmas覺 gerekir. Bunun d覺覺nda, sosyal güvenlik kurulular覺, yerel yönetimler, fonlar, döner sermaye ve K襤T’lerin bütçeleri de içine alan tüm kamu gelir ve giderleri de denk olmal覺d覺r. Ülkemizde mali disiplinsizliin önüne geçebilmek için u önlemler al覺nmal覺d覺r; kamu harcamalar覺 disiplin alt覺na al覺nmal覺d覺r, mal verimlilii salamak için her y覺l yat覺r覺m harcamalar覺n覺n min. Noktalar覺 belirlenmelidir. Faiz ödemelerinin pay覺n覺 azaltmak için iç borçlanma disiplini salanmal覺d覺r. Kamu gelirleri disiplin alt覺na al覺nmal覺d覺r. sosyal güvenlik kurulular覺, yerel yönetimler, fonlar, döner sermaye ve K襤T’lerin aç覺klar覺n覺 azalt覺c覺 tedbirler al覺nmal覺 ve yeniden yap覺land覺r覺lmal覺d覺r.

 

Ünite –4

Torba ( Lump – Sum) Bütçeleme

En basit bütçeleme sistemidir. Torba bütçelerde oldukça geni hizmet kategorileri vard覺r. Ve bunlara verilmi ödenek bulunur. Örnek bütçeler eitim, sa覺l覺k, savunma gibi geni kapsaml覺 kategorilere ayr覺lm覺t覺r. Ödeneklerin kullan覺m覺 konusunda idareye en fazla insiyatif salayan sistemdir. Bu yüzden ciddi bir denetim gerektirir.

Üstünlükleri: Bütçelerin haz覺rlanmas覺, ödenekler üzerinde anlamaya var覺lmas覺 ve deerlendirilmesi kolayd覺r. Yasama ve yürütme organ覺 aras覺nda fikir ayr覺l覺klar覺n覺 çözmek kolayd覺r. Dikkatler ayr覺nt覺lardan ve dar kapsaml覺 konulardan daha geni kapsaml覺 konulara kayar. Sak覺ncalar覺: Harcamalar覺n nerelere yap覺ld覺覺, etkileri konusunda bilgi al覺namaz. Sistemde ayr覺nt覺lar bulunmad覺覺 için bürokrasiye geni takdir yetkisi verir. Sosyal öncelikleri belirlemek, farkl覺 programlar覺n bu öncelie göre koordinasyonunu salamak güçtür.

Klasik Bütçe Sistemi ( Harcama kalemi bütçesi, Örgüt bütçesi)

Devletin bir y覺l sonra neleri sat覺n alaca覺n覺n bir listesini yapmakt覺r. Kaynak kullan覺m覺 sürecinin ilk aamas覺d覺r. Devletin organizasyon yap覺s覺na odakl覺d覺r. Bütçe teklifleri ve ödenekler kurulular baz覺nda yap覺l覺r. Bu sisteme örgüt bütçesi de denir. Bu sistemin en önemli aksakl覺覺, devletin katland覺覺 maliyete deecek bir sosyal fayda ortaya ç覺k覺p ç覺kmad覺覺n覺 belirleyememesidir.

Performans Bütçe Sistemi

Mali y覺l içinde ölçüle bilir baar覺lan faaliyetlerini maliyetlerini tahmin etmeye çal覺覺r. Kaynak kullan覺m覺 sürecisinin ikinci aamas覺d覺r. Performans bütçe üç aamal覺d覺r. Birincisi: bütçeler faaliyetlere veya i yüklerine göre s覺n覺fland覺r覺l覺r. 襤kincisi: bu biçimde yap覺ld覺ktan sonra performans ölçümleri yap覺l覺r. Üçüncüsü: gerçekleen maliyetlerle hedeflenenler aras覺ndaki farkl覺l覺klar ve nedenler raporlan覺r. En belirleyici özellii, verimlilii ölçmesidir. Verimlilik her bir faaliyetin ortalama maliyetini gösterir.

Program Bütçe Sistemi

Kaynak kullan覺m sürecinin son aamas覺d覺r. Sosyal amaçlara ulaman覺n alternatif yollar覺n覺 deerlendirmeye ve her sosyal fayda ve maliyetini ortaya koymay覺 gerektirmektedir. Programlar覺n yap覺lanmas覺nda önemli olan bir konu zaman boyutunun mali y覺ldan daha fazla sürmesidir. Çünkü program覺n amac覺na ulaa bilmesi için bir den daha fazla y覺l gerekir.

Planlama Programlama Bütçeleme Sistemi (PPBS)

PPBS’nin Özellikleri

Planlamaya dayal覺 hizmetlerinin olmas覺,Planlanan amaçlara ulaabilmek için kamu hizmetlerinin programlar eklinde düzenlenmesidir, Kamu fonksiyonel s覺n覺fland覺r覺lmas覺 gerekir, Kamu yönetiminde verimlii art覺rmas覺 gerekir, Tüm analiz tekniklerini kullanarak bütçe kararlar覺nda rasyonellik salamaya çal覺覺r, Sistemin program ç覺kt覺lar覺n覺n girdilerle ve amaçlarla iliki kurmaya çal覺mas覺d覺r, 襤yi bir muhasebe ve raporlama özellii gerekir.

PPBS’nin Program Bütçeden Farkl覺l覺klar覺

Program bütçeden daha kapsaml覺d覺r. Program bütçeyi daha sistematik hale getirmitir. PPBS toplumsal hizmetlerin ve ekonomik kaynaklar覺n tümüyle ilgilenir. Program bütçe ise kamu fonksiyonlar覺n覺n programlar olarak nas覺l uygulamaya konulaca覺 üzerinde younla覺r. PPBS planlamaya çok önem verir, program bütçede planlama ya hiç yoktur ya da sistematik deildir. PPBS ayr覺ca sistem analizini youn olarak kullan覺rken, program bütçede daha k覺s覺tl覺 bir kullan覺m söz konusudur.

Klasik, Performans ve Program Bütçelerinin Kar覺lat覺r覺lmas覺

Klasik bütçeleme sisteminde kaynaklar覺n tahsis edilmesinde önemli olan, sat覺n al覺nacak mal ve hizmetlerdir. Amaç, harcamalar覺n kontrolü ve buna dayal覺 olarak israf ve suiistimalleri azaltarak kaynak tasarrufu salamaktad覺r. Performans bütçe ise, kamu kurumlar覺n覺n yapt覺klar覺 faaliyetlere odaklanmaktad覺r. Amaç, kamu hizmetlerinin daha etkin ekilde yönetilmesini salamaktad覺r. Program bütçe ise, toplumsal ihtiyaçlardan yola ç覺karak kamusal hedeflere göre s覺n覺flama yapar. Amaç, hedeflere ulama derecelerinin ölçülmesidir. Devletin temel fonksiyonlar覺n覺n sonuçlar覺na odaklan覺r.

S覺f覺r Esasl覺 Bütçeleme Sistemi

Kamu kurumlar覺n覺n her y覺l en az覺ndan bir önceki y覺l覺n ödenei kadar ödenee hak kazand覺覺 varsay覺m覺n覺 ortadan kald覺rmay覺 amaçlar. Bu sistem, dier bütçeleme sistemlerinde görülen art覺r覺mc覺l覺k veya eit da覺l覺m özelliini ortadan kald覺rmay覺 amaçlar. Kamu kurumlar覺n覺n tüm faaliyet ve hizmetlerinin daha önce hiç yap覺lm覺yormu, yeni balanacak bir hizmetmi düünülüp, bütçe ödeneklerinin ona göre verilmesini öngörür. Bu sistemle hizmetlerin esnekliinin artt覺r覺lmas覺 mümkündür. Bütçelerin haz覺rlanmas覺nda kamu kurumunun faaliyetleri karar birimi olarak adland覺r覺l覺r, daha küçük birimlere ayr覺l覺r. Karar birimleri bütçe tekliflerini karar paketlerinde toplarlar.

Üstünlükleri: 襤 yükü, performans ölçüleri gibi yöneticilerin kulland覺覺 verileri üretir. Önceliklerin gözden geçirilmesine yard覺mc覺 olur. Bütçe kararlar覺n覺n daha iyi al覺nmas覺na yard覺mc覺 olur. Kaynak tasarrufu salar. Güçlükleri: Karar paketlerinin oluturulmas覺 fazla zaman ve emek gerektirir. Ölçülen performanslar dairenin amaçlar覺yla çeliebilir. Kamu kesiminde baz覺 hizmetler s覺f覺r esasl覺 olamaz. Hiç yokmu gibi s覺f覺rdan ödenek ayr覺lmas覺 mümkün deildir. Karar paketlerindeki öncelik s覺ralamas覺, sosyal önceliklerden farkl覺l覺k gösterebilir.

Yeni Performans Bütçe Sistemi

Kamu kurumlar覺 kendi programlar覺n覺 oluturur bu programlara yönelik performanslar覺 belirler ve daha sonra bütçe tekliflerini haz覺rlar. Kamu kurumlar覺n覺n faaliyetlerinin sonuçlar覺na bakar ve ona göre deerlendirme yapar. Bu sistemle ilgili yeteri kadar deneyim henüz kazan覺lmam覺t覺r.

Yat覺r覺m(Kapital, Sermaye) Bütçesi

Yat覺r覺m bütçesinin en eski uygulama örnekleri 襤skandinav ülkelerinde, özellikle 襤sveç’te görülmütür. Bu sistem ülke kalk覺nmas覺n覺n planlanmas覺nda, devletin mal varl覺覺ndaki deimelerin görülmesine ve bütçe tahminlerinin daha isabetli olmas覺na yard覺mc覺 olur. Bu sistemde devlet iki ayr覺 bütçe yapar: Yat覺r覺m bütçesi, borçlanmayla finanse edilir. Cari bütçe, vergilerle finanse edilir.

Ünite – 5

Harcama ve Gelir Tahminleri

  1. Nitel( Say覺sal olmayan, Kalitatif) Yöntemler

Daha çok subjektif esasl覺d覺r. Genel olarak, ilginin az olduu, yeterli ve güvenilir veri toplamad覺覺 ve teknik donan覺m覺n, tahmincilerin eitim düzeylerinin yetersiz olduu durumlarda kullan覺l覺r

  1. Yarg覺ya Dayal覺 Tahmin

Programlar veya baz覺 yeni gelir kaynaklar覺 hakk覺nda yeterli düzeyde bilgi ve deneyim olmad覺覺nda kullan覺l覺r. Dier bir nedeni, ölçümlenemeyen faktörler olduu zaman dier yöntemlere göre bir üstünlüe sahip olmas覺d覺r. Özellikleri; Belirli bir zaman dilimiyle s覺n覺rl覺 deildir. Belirli standartlar覺 tutturmak zorunda deildir. Maliyeti oldukça düüktür. Genellikle baz覺 birey veya bireylerin düüncelerine dayal覺d覺r. Bu nedenle baar覺s覺 oldukça düüktür. Kullan覺mlar覺 kolayd覺r. 襤lk denenen ve dier teknikler kullan覺lamad覺覺nda son bavurulan bir tekniktir. Matematik ve verilen sistematik bir biçimde kullan覺lmamas覺n覺 veya çok az kullan覺lmas覺d覺r. Delphi Teknii; Birden çok bütçe uzman覺n覺n görülerinin al覺nmas覺 amaçlan覺r. Yönetici bu görüleri bir rapor halinde haz覺rlar ve uzmanlara yollar. Uzmanlar bu rapora göre yeni tahminler sunar. Belirli bir düzeyde ortak görü elde edildiinde sona erer. Beyin F覺rt覺nas覺 Teknii; Uzman kiilerin bir araya gelip toplanarak ortak bir tahmin üretmelerine dayan覺r. Toplant覺da her uzman覺n akl覺na gelen tüm görüleri ortaya koymas覺d覺r. Delphi tekniine göre daha h覺zl覺 tahmin yap覺l覺r.

  1. Birim Maliyete Dayal覺 Yöntem

Öncelikle tahminlere esas olarak birim maliyeti hesaplamakt覺r.

  1. Nicel(Say覺sal, Kantitatif) Yöntemler
    1. Basit Yöntem

Çok fazla teknik bilgi gerektirmeyen ve yayg覺n olarak kullan覺lan yöntemdir. Otomatik usuller olarak da adland覺r覺l覺r. Daha çok gelir tahminlerinde kullan覺l覺r. Tahmin edilecek harcama veya gelirin geçmi y覺l rakamlar覺 esas al覺n覺r. Tek üstünlüü hesaplanmas覺n覺n kolay olmas覺d覺r. Zay覺f yönleri ise; Tahmin edilecek y覺llardaki, ekonomik, sosyal ve dier gelimeleri tamamen göz ard覺 etmesi en önemli eksikliidir. Basit aritmetik ortalaman覺n hesab覺nda, standart sapman覺n oldukça yüksek olmas覺 halinde ortalaman覺n temsil gücü oldukça dümektedir. Hata pay覺 yükselir. Geçmiteki ortalama eilimin gelecekte de devam etmesi varsay覺m覺na dayanmaktad覺r.

  1. Zaman Serisi Yöntemi

Tahmin edilecek deikendeki geçmi y覺l verilerini ele al覺p, bu verilere dayal覺 olarak ç覺kan trendin devam edecei varsay覺m覺yla tahmin yap覺l覺r.

Hareketli ortalamalar teknii: Geçmi y覺llar verilerinin ortalamalar覺n覺n al覺nmas覺yla verilerdeki tesadüfilii ve mevsimsellii ortadan kald覺raca覺 düüncesine dayan覺r.

Üstsel düzeltme teknii: Hareketli ortalamalar tekniinin baz覺 aksakl覺klar覺n覺 gidermek için gelitirilmitir. Yak覺n geçmie daha fazla a覺rl覺k verme olana覺 tan覺maktad覺r.

ARMA teknii: 襤ki ayr覺 varsay覺m覺 vard覺r. Otoregresiv tahmin, geçmi verilerin dorusal trendinin bir bileimi olduunu varsayar. Hareketli ortalamalar, geçmiteki hata terimlerinin bir bileimi olduunu varsayar.

Box – Jenkins teknii: ARMA tekniinde hangi tipin daha uygun olduunu test etmektedir. Modelin tan覺mlanmas覺, model tahmini ile testi ve modelin tahminde kullan覺m覺.

  1. Nedensel Tahmin Teknikleri

Bu teknik tahmin edilecek deikeni etkiledii düünülen baka deikenler ile istatistiksel ilikilerden yararlan覺lmaya çal覺覺l覺r

Regresyon analizi: daha çok gelir tahminlerinde kullan覺lmaktad覺r. Uzun y覺llara dayal覺 verilere ihtiyaç duyar.

Ekonometrik modeller: regresyon analizine dayal覺d覺r. Aralar覺ndaki temel farkl覺l覺k, regresyon modelinde tek bir fonksiyonda ba覺ml覺, ba覺ms覺z deikenler aras覺nda iliki arat覺r覺l覺rken, ekonometrik modellerde birden çok fonksiyon ve bunlar覺n birbiriyle ilikileri de analiz edilmekte ve buna dayal覺 tahminler üretilmektedir.

Politika ve Program Analizleri

Kamu kesiminde karar almay覺 kolaylat覺rmak için kullan覺r. Ortaya ç覺k覺 nedeni kamusal hizmetlerle ilgili maliyetlerin bilinmesi isteidir. Analizler, politika oluturmada oldukça kullan覺l覺 ve faydal覺d覺r. Politikalar覺n amaçlar覺n覺n belirlenmesinde ve s覺n覺flanmas覺nda da kullan覺labilmektedir. Program deerlemesi kamu hizmetlerinin etkilerinin arat覺r覺lmas覺yla ilgilenir. Programlar覺n maliyetleri ve sonuçlar覺 konusunda bilgiler salar.

Analizlerde Karar Almada Kullan覺lan Ölçüler

  1. Etkenlik  Kamu program覺n覺n istenen hedefiyle gerçekleen sonuç aras覺ndaki ilikidir.
  2. Etkinlik En az kaynakla, en fazla sosyal yarar覺 salayan alternatif, kaynaklar覺n etkin kullan覺m覺d覺r.
  3. Verimlilik Programda kullan覺lan girdi ç覺kt覺 ilikisidir.
  4. Eitlik Kamu program覺ndan elde edilen net kazançlar覺n bireyler aras覺ndaki da覺l覺m覺yla ilgilidir.

Program Analiz Teknikleri

  1. Fayda Maliyet Analizi: Belirli kamu hizmetinin veya kamu yat覺r覺m projesinin sosyal faydas覺 ile maliyetlerinin kar覺lat覺r覺lmas覺 ile bir sonuca ulamak fayda maliyetle yap覺l覺r.
  2. Maliyet Etkenlik Analizi: Belirli bir kamu hizmetinin veya projesini parasal olarak ifade eder; ancak sonuçlar覺 ve projenin ç覺kt覺lar覺n覺 parasal olarak ölçmez.
  3. Yön Eylem Arat覺rmas覺(襤lem Analizi): Bir sorunun çözümünde farkl覺 yollar覺n sonuçlar覺n覺 analiz eder. Sürekli tekrarlanan ilerdeki insan makine sistemleri ile ilikili olarak karar alma tekniidir. Yön eylem arat覺rmas覺n覺n kulland覺覺 teknikler. Monte karlo,kuyruk teorisi, oyun teorisi, dorusal programlama.
  4. Stratejik Analiz: Stratejik analiz nitelikseldir. Örnek olarak senaryo yazma gösterile bilir. Yani gelecekteki olas覺 olaylar覺n Spekülatif deerlendirmelerini yapar.

Program ve Politika Analizlerinde Ortaya Ç覺kabilecek Sorunlar

Programlar覺n birden çok amaca hizmet etmesi ve bunlar覺n analizlere dahil edilememesi. Nedensel ilikiler; alternatiflerin incelenmesinde belirli etkilerin birden çok nedeni olabilecei göz ard覺 edilmemelidir. Analist bu nedenlerin hepsini dikkate alamamaktad覺r. Fayda ve maliyetlerin tan覺mlanamamas覺 ve ölçülememesi. Kamusal hizmetin d覺sal faydalar ve maliyetler üretmesi analizlerde kar覺laan bir baka sorundur. Kamusal programlar覺n yeniden da覺t覺m覺 etkilerinin hesaplanmas覺n覺n zaman zaman çok önemli olmas覺 analizlerin bir baka sorunudur. Kaynaklar覺n özel sektörden kamu sektörüne geçmesinin akternatif maliyetiyle imdiki tüketimden vazgeçerek gelecekte yat覺r覺ma dönümesinde ortaya ç覺kar.

襤ndirgeme oran覺: gelecekte vazgeçilen tüketimin bugünkü deerine ulaa bilmesi için tüketimden çekilen paralara bir deer yüklemektir.

 

Ünite- 6

Bütçe Uygulamas覺

Ödeneklerin harcanabilmesi için önce, ayl覺k, üç ayl覺k veya alt覺 ayl覺k harcama planlar覺n覺n harcamac覺 kurulularca haz覺rlan覺p Maliye Bakanl覺覺’na sunulmas覺 istenir. Bütçeye verilen ödenekler o kuruluun yapa bilecei harcamalar覺n “tavan覺n覺” oluturur. Harcama planlar覺n覺n onaylanmas覺n覺n ard覺ndan, ödeneklerin kurum içerisindeki da覺l覺mlar覺 yap覺l覺r.

Mali Y覺l 襤çerisinde Ödeneklerde Yap覺lan Deiiklikler

Harcamac覺 kurululara verilen ödenekler bir tahmindir. Baz覺 ödeneklerin yetmemesi, baz覺lar覺n覺n da fazla gelmesi söz konusu olabilir böyle durumlarda ödenek aktarmas覺na bavurulur. Fazla gelen ödenek miktar覺n覺n ihtiyaç duyulana aktar覺lmas覺d覺r. Ödeme aktarmalar覺 bütçe dengesini bozmad覺klar覺 için genelde yürütme organ覺n覺n yetkisiyle yap覺labilir. Yetki Maliye Bakanlar覺na verilebilir. Maliye Bakanl覺覺’na yedek bir ödenek tahsis edilir. Düünülmeyen giderler ödenei, bütçe haz覺rland覺ktan sonra veya uygulama s覺ras覺nda ortaya ç覺kan bir gereksinimle, hükümet taraf覺ndan yerine getirilmesi zorunlu, olaanüstü hizmetler için ödenek salanmas覺d覺r. Bütçeyle ayr覺lan ödenein yetmemesi ve aktarma yapma olana覺n覺n bulunmamas覺 halinde ödenek eklenmesi gerekir. Ödenek art覺lar覺 bütçe dengesini bozan sonuçlar yarat覺r.

Hazine 襤lemleri

Gelirlerle giderlerin ahenkletirilmesi yer ve zaman bak覺m覺ndan yap覺l覺r ve bu amaçla yap覺lan ilemlere denir. Yer bak覺m覺ndan denkletirilmesi : devletin bütün gelirlerini hazinede toplamak ve sonra da bu paralardan gereken miktarlar覺 ilgili yerlere yap覺laca覺 yerlere göndermektir. Nakit hareketleri fazlalarla eksiklerin hazine ubeleri aras覺nda takas覺d覺r. Bu ilemler bankalar arac覺覺yla yap覺l覺r. Zaman bak覺m覺ndan denkletirilmesi: ödemesi gereken paray覺 her an hazinesinde bulundurup ödemekle yükümlüdür.

Kamu Kurumlar覺n覺n Denetimi

Dokümanlar覺n kay覺tlar覺n, raporlar覺n, iç kontrol sistemlerinin, muhasebe ve mali uygulamas覺n覺n ve dier bütün bulgular覺n kamusal bir tak覺m amaçlar ve araçlardan biri için arat覺r覺lmas覺 ve kontrol edilmesine mali denetim denir. Modern denetim biçimi olan, bir kuruluun amac覺yla birlikte kendi personelinin, hizmet götürdüü insanlar覺n ihtiyaçlar覺n覺n tümünü sosyo ekonomik dengede gözeterek en verimli, etkin ve ekonomik sonuçlar arayan, sistemci denetime önem veren hizmete etkenlik denetimi denir.

Devlet Muhasebe Sistemi

Devlet Muhasebesinin Tan覺m覺 ve Kapsam覺

Devlet muhasebesi: Devletin faaliyetlerini ve bu faaliyetlerin nedenlerini sonuçlar覺n覺 parasal olarak ifade eden kaydeden ve s覺n覺fland覺ran yorum ve denetime elverili dökümler yapan sistemdir. Devlet muhasebesinin amaçlar覺, birinci amac覺, para ile ifade edilen k覺ymet hareketlerinin denetimi ikinci aamas覺, geçmi ilemleri deerlendirerek gelecek de izlenecek stratejisinin belirlenmesidir.

Devlet Muhasebesinin Görevleri

Nakit hareketlerini izler, nakit yönetimine yard覺mc覺 olmak için devlet paras覺yla ilgili bilgileri toplar, bunlar覺 yönetime aktararak yard覺mc覺 olur. Devlet malvarl覺覺yla ilgili bilgilerin kayd覺n覺 tutar.

Devlet Muhasebesiyle 襤letme Muhasebesi Aras覺ndaki Farklar

襤letme muhasebesi( özel sektör muhasebesinin) büyük ölçüde üretim maliyetlerinin belirlenmesine kar hesaplanmas覺 ve mal varl覺覺 hesaplar覺na a覺rl覺k verir. Devlet muhasebesi ise: gelir ve giderlerin izlenmesine ve sonuçlar覺n denetimini salayan bir muhasebe plan覺na öncelik verir.

Devlet Muhasebesiyle Milli Muhasebe Aras覺ndaki Farklar

Milli Muhasebe ( Sosyal Muhasebe) : Sosyal ekonomik analizler yapma amac覺na yönelmi muhasebe uygulamalar覺d覺r. Milli gelirdeki gelimeleri, deimeleri ve bunlar覺n etkinliklerini izlemeye yarayan verileri toplar.

Devlet Muhasebe Sistemleri
Kameral muhasebe sistemi:
bütçe ile ilgili rakamlar gelir ve giderlerin tahakkukunu tahsilât覺n覺 da bütçe tertibine göre veren bir sistemdir.
Schneider muhasebe sistemi: Bu sistemde ise mahsup ilemleri ile bütçe d覺覺 alacak ve borç hesaplar覺na da yer verilmektedir.
Constante muhasebe sistemi: bütçe hesaplar覺 ile birlikte malvarl覺覺 hesaplar覺n覺 ve gelir gider tahakkukunu gösterir. Bu sistem gelir ve gider tahakkuk amas覺nda kay覺t etme ilkesine göre kurulmutur.
Logismografi muhasebe sistemi: malvarl覺覺 ile ileteme hesaplar覺n覺 birlikte gösterilmektedir. 襤lemleri hem tarih hem de konu itibari ile ayn覺 anda kaydetmektedir. Bir 襤talyan sistemidir. Mal sahibi(devlet) hesab覺, Memur hesab覺 olmak üzere iki hesap tutulur.

Devlet Muhasebe Plan覺

Devlet muhasebesinin ilev ve görevlerini yerine getirecek biçimde düzenlenmelidir. Bütçe uygulamalar覺nda nakit yöntemi, borç yöntemi gibi ilemlerin izlenebilmesi, ekonomik deerlendirmelerin yap覺labilmesi, kamu muhasebe düzenin hesaplar覺 bütünletirilebilmesine bal覺d覺r. Hesap düzeninin baz覺 özellikler ta覺r, Kurulular ayn覺 hesap dönemini ve ayn覺 kay覺t esaslar覺n覺 kullanmal覺, ilemleri ayn覺 biçimde tan覺mlamal覺d覺r. Hesaplar ayn覺 ilemleri kapsamal覺 ve ayn覺 kodlar覺 almal覺d覺r. Birletirme kapsam覺na al覺nacak hesaplar belirlenmelidir. Yaz覺malarda ayn覺 formlar kullan覺lmal覺d覺r.

Devlet Muhasebe Sisteminde Nakit ve Tahakkuk Esaslar覺

Devlet muhasebesinde nakit esas覺nda kay覺tlar kasa parasal bir giri veya kasadan parasal bir ç覺k覺 fiilen gerçekletii zaman yap覺lmaktad覺r. Benzer biçimde gelir yükümlüden tahsil edildii kayd覺 yap覺l覺r. Gelir tahakkuk etmesine ramen tahsil edilmemise kay覺t yap覺lmaz. Tahakkuk esas覺nda ise muhasebe kay覺tlar覺n覺n ilemin tahakkuk ederek kesinlemesi esast覺r. Harcama yap覺l覺rken gider tahakkuk ettiinde hesaplara kay覺t düülür. Gelir kayd覺nda ise gelir tahakkuk ettii anda kay覺t yap覺lmaktad覺r.

Nakit Esas覺n覺n Faydalar覺: Sade ve basittir. 襤lemlerin izlenmesi kolayd覺r. Hesap sonuçlar覺 kolay ç覺kar覺l覺r. Deerlendirmeleri kolay yap覺l覺r.

Nakit Hesab覺n覺n Sak覺ncalar覺: Ekonomik deerlendirme ve analizler için gerekli bilgileri salayamaz. Ödeneklerin harcamaya dönütürülmesi aamalar覺n覺n izlenmesini zorlat覺r覺r. Bütçe hesaplar覺n覺n izlenmesini zorlat覺r覺r.

Tahakkuk Esas覺n覺n Faydalar覺: Avanslar覺, emanete al覺nan ödenekleri, sermaye ödeneklerini de görmek mümkündür. Al覺nan mal ve hizmet ayr覺nt覺l覺 olarak görülür.

 

Ünite –7

Bütçenin Denetimi

Denetim Kavram覺n覺n Tarihi Geliimi

Bütçe kurulumuyla devletin gelirlerinin toplanmas覺na izin verme yetkisi hükümdarlardan halk覺 temsil eden parlamentolara geçmitir. Giderler üzerinde kontrol ise, 襤ngiltere’de  1688 devrimiyle sonuçlanm覺t覺r. Fransa’da 1789 devrimiyle kabul edilmitir. Parlamentolar覺n bütçeyi onaylama ve denetleme yetkisi demokrasinin temel ta覺 olmutur. Sanayi devrimiyle birlikte  muhasebe sistemleri çeitlenmitir. Denetimin rolü, kapsam覺 ve yöntemlerindeki h覺zl覺 geliim özellikle 2.Dünya Sava覺’ndan sonra olmutur. Kay覺tlar覺n art覺覺, d覺 denetime olan ihtiyac覺 artt覺rm覺t覺r. Kamu denetiminin kapsam覺 da ayn覺 yönde genilemitir. Gelir ve giderler üzerinde ayr覺nt覺l覺 incelemeler yap覺labilmesi için Say覺tay kurulmutur.

Denetim Kavram覺 ve Denetim Standartlar覺

Denetimin gerçekletirilebilmesi, belli denetim standartlar覺na dayan覺yor olmas覺na bal覺d覺r. Standartlar, denetim çal覺malar覺n覺n belli bir kalitede ve düzende yürütülmesini öngören ilkelerdir. Denetim standartlar覺n覺n denetim süreci içinde, tutarl覺l覺k ve tekdüzenlik ad覺na belirlenmesi gerekir.

Denetim Türleri

A)Denetimin Uyguland覺覺 ve Kapsad覺覺 Zaman Yönünden

  1. Sürekli Denetim: yap覺lm覺 veya yap覺lmakta olan faaliyetlerin, denetime tabi organ veya birimlerin aral覺ks覺z ve devaml覺 olarak denetlenmesidir
  2. Süreksiz Denetim: denetleyen organ覺n giriimiyle düzensiz ve istek üzerine yap覺lan denetimdir.
  3. Uygulama ile 襤likisi Bak覺m覺ndan
    1. Uygulamadan önce denetim: koruyucu veya önleyici denetim niteliindedir. Yanl覺l覺k, hata, kusurlar覺 önlemek için ön izin almak eklinde gerçekletirilen bir denetimidir.
    2. Uygulama s覺ras覺nda denetim: ilem ve olaylar覺n yürütülmesi aamas覺nda, kamu kaynaklar覺n覺n kullan覺lmas覺 s覺ras覺nda yap覺lan hata ve hilelerin arat覺r覺lmas覺, bir rapor halinde yöneticiye varsa yasama organ覺na iletilmesi eklindedir.
    3. Uygulama sonras覺nda denetim:  kararlardan ve uygulamalardan sonra düzeltici nitelikte yap覺lan bir denetimdir.
  4. Denetim Organ覺 ile Denetlenen Birimlerin 襤likileri Yönünden
    1. 襤ç kontrol; hatalar覺n önlenmesi, ortaya ç覺kar覺lmas覺, düzeltilmesi ve ek kontrollerin eksikliinin giderilmesini amaçlar.
    2. 襤ç denetim: örgüt faaliyetlerinin gözden geçirilmesinde yönetime ve dier birim ilgililerine hizmet etmek için örgüt içindeki ba覺ms覺z deerleme faaliyetidir.
    3. D覺 denetim: denetlenen kurumun d覺覺nda ve ondan ba覺ms覺z denetim elemanlar覺nca yap覺l覺r.
    4. Yüksek denetim: yürütme, yasama ve yarg覺 ekleri içine yerletirilemeyen kendine özgü bir kamu faaliyetidir.
  5. Denetimin Konusu ve Amac覺 Yönünden
    1. Düzenlilik denetimi; Hesaplar覺n doruluunun kontrolü ve uygunluklar覺n覺n onaylanmas覺 mali denetim, kanunlara, kurullara ve mali krterlere uygunluklar覺n覺n dorulanmas覺na uygunluk denetimi denir.
    2. Performans denetimi; verimlilik, etkenlik ve tutumluluk ile genel çerçevede ise kaynaklar覺n ve sonuçlar覺n yönetimiyle ura覺r.
    3. Bütünleik denetim; hem düzenlilik hem de performans denetimlerinin bir arada uygulanmas覺n覺 ifade eder. Karma bir denetim türüdür.

Bütçenin Denetimin Geliiminde Uluslar aras覺 Kurulular覺 Rolü

襤lk uluslar aras覺 kongre düüncesi 1949’da BM’e üye ülkelerin say覺tay temsilcilerinin bir araya geldii Uluslar aras覺 襤dari Bilimler kongresin’de 34 ülkenin kat覺l覺m覺yla, 1953’te INTOSAI (Uluslar aras覺 Say覺taylar Birlii) kuruldu. 1990’da Avrupa Ülkeleri Say覺taylar birlii(EUROSAI) ve Ekonomik 襤birlii Ülkeleri Say覺taylar Örgütü(ECOSAI) kuruldu. 1965’te INTOSAI, 1990’da EUROSAI ve 1996’da ASOSAI ‘ye üye olduk.

Devlet Muhasebesi Alan覺nda Gelimeler

Asl覺nda OECD,IMF ve dünya bankas覺 gibi uluslar aras覺 mali kurulularla AB gibi bölgesel ekonomik ve siyasal birlemelerin mali istatistikler ve raporlar oluturma ihtiyac覺ndan devlet muhasebesi domutur.

Performans Denetimi

Daha çok verimlilik, etkenlik ve tutumluluk salamaya yönelik olarak, mali veya mali olmayan olaylar覺n ve faaliyetlerin, ba覺ms覺z ve objektif olarak incelenmesidir.

Performans Denetiminin Öeleri

襤ngilizce’de 3E eklinde sembollemitir. Türkçe de buna kar覺l覺k VET kavram覺 kullan覺r.

Verimlilik; bir örgütün mal ve hizmet üretirken kaynaklar覺n ne kadar iyi kulland覺覺n覺 gösterir.

Etkinlik; bir genel veya özel amac覺n gerçekletirilme derecesi olarak ele al覺n覺r.

Tutumluluk; zaman zaman tasarruf, ekonomik davranmak ve d覺sall覺klar覺 ve üretim ölçeklerini göz önünde tutmak anlam覺na gelir.

Performans Denetimi ve Sorumluluk

Siyasal sorumluluk; devletin gelirlerini toplama ve giderlerini gerçekletirme bak覺m覺ndan yürütmenin yasamaya kar覺 sorumluluunu gösterir.

Yönetsel sorumluluk; kaynaklar覺n verimli, etkin ve tutumlu yönetimi ve kullan覺m覺 konusunda devlet kurumlar覺n覺n sorumluluuna dayan覺r.

Kamu kesiminde hesap verme sorumluluu; kamu kaynaklar覺n覺n yönetimiyle görevli kii veya kurumlar覺n, bu kaynaklara ilikin mali, idari ve program sorumluluklar覺 nedeniyle hesap verme durumunda bulunmalar覺d覺r.

Mali Saydaml覺k ilkesi

Devletin ileyiinin ve yap覺s覺n覺n, uygulanaca覺 maliye politikalar覺 konusundaki niyetlerinin, devlet hesaplar覺 ve tahminlerinin kamuya aç覺k olmas覺d覺r. Saydaml覺k bilgi vermektir.



襤lk yorumu siz yaz覺n !..

  • Yorumunuz en az 30 karakter olmal覺d覺r. (0)
襤lginizi 癟ekebilir...