Devlet B羹t癟esi Final Ders Notlar覺 - zet

Türkiye’de Bütçe Hakk覺n覺n ve Bütçe ilkelerinin Geliimi

Tanzimat Öncesi dönem

I.Orhan döneminde t覺mar sahipleri, kendi birimlerindeki mali ilere bakar, giderlerin yap覺lmas覺n覺 denetler ve defterlerde belirtilen vergileri tahsil ederdi. I.Murat zaman覺nda ilk maktu ( sabit miktarl覺) vergi uygulamas覺 balam覺t覺r.

襤stanbul’un Fethinden Tanzimat’a kadar olan dönem

II. Beyaz覺t zaman覺nda, sava giderlerini kar覺lamak için dinsel esasl覺 olmayan tekalif-i örfiye adl覺 örfi vergilerin al覺nm覺. Tüm örfi vergileri ve nas覺l da覺t覺ld覺覺 tevzi defterlerinde gösterilir. IV. Selim(Yavuz), israfa olanak tan覺mamak için bak覺 kullar覺 adl覺 yeni bir denetçi memur örgütü kurmu. I.Süleyman(Kanuni) Kavanin-i Süleyman adl覺 kanunlarla maliyeye, eitime ve örgütlenmeye ilikin düzenlemeler yapm覺.

Tanzimat öncesi mali sistemin genel özellikleri

  1. er’i vergiler : 襤slam hukuku esas覺na dayal覺 vergiler. Zekat,öür,haraç ve cizye.
    1. Cizye : müslüman olmayan erkeklerden al覺nan ahsi bir vergi.
    2. Öür : ürünün onda biri kadar覺n覺n vergi olarak ödenmesidir.
  2. Örfi vergiler: sava gibi olaanüstü harcamalar覺 kar覺lamak, idari ve yerel ihtiyaçlar覺 gidermek için konulan vergiler.

T覺mar sistemi : Geçimlerine yada hizmetlerine ait masraflar覺 kar覺lamak üzere, asker veya memurlara belirli bölgelerden kendi nam ve hesaplar覺na vergi tahsil etme yetkisidir. Hem gelir toplama, hem de harcama yapma yöntemidir. 1808’de Türklerin Magna Carta’s覺 diye adland覺r覺lan Sened-i 襤ttifak imzaland覺. Bu belgeyle padiah adil ve eit vergiler salmaya söz verir.

Tanzimat Ferman覺

Mali sistemde ve yönetimde bugünkü merkeziyet yöntemi Tanzimat ile balam覺. Tanzimat ile mali yönetim bir bakanl覺k eklinde örgütlenmi. Bütçeden hiç bahsedilmez. Islahat Ferman覺, vergilenme ve benzeri yükümlülüklerde s覺n覺f ve mezhep ayr覺l覺覺na gidilmemesi, yolsuzlukluk yap覺lmamas覺, vergilerin toptan deil parça parça al覺nmas覺 ve saraya ait y覺ll覺k gelir ve giderlerin defterlerinin tanzim edilmesi öngörülmü. Daha sonra Islahat-覺 Maliye Komisyonu kuruldu.

1876 Anayasas覺, II. Merutiyet Dönemi ve Bütçe

Adalet Ferman覺yla, yürütme gücünün hukuksal düzenlemeler üzerindeki etkisinin kald覺r覺lmas覺, sal覺nacak vergi ve resimlerin adil olmas覺, askeri ve sivil yöneticilerle memurlara adil ücretler verilmesine ilikin esaslar getirilmi. 1876 Kanun-i Esasi’si, birçok maddesinde bütçe usullerini, gelirleri ve giderlerini düzenleyen hükümleri  içermektedir. Ülkemizde “bütçe hakk覺”n覺n ilk kez kabul ve ifade edildii belge 1876 Anayasas覺 olmutur. Bu Anayasa ile birlikte padiah, dönemin meclisinin bütçeyi onaylama hakk覺na sahip olduunu kabul etmitir. Ancak, bu Anayasa’n覺n öngördüü hükümler 2. Merutiyete kadar hayata geçirilememitir. 2. Merutiyetten sonra çadaanlamda ilk bütçe haz覺rlanm覺 ve uygulanm覺t覺r.

Cumhuriyet Döneminde bütçe hakk覺n覺n ve ilkelerinin geliimi

1921 Anayasas覺 ve bütçe

Hakimiyet millete verilmi. Bütçeye ilikin ayr覺nt覺l覺 hükümler yok.

1924 anayasas覺 ve bütçe

Bütçe hakk覺na ayr覺nt覺l覺 yer veren ilk anayasad覺r. Bu Anayasa Büyük Millet Meclisi’nin, bütçenin incelenmesi ve onay覺 gibi görevlerini belirlemitir. 1924 Anayasas覺’ndaki bu düzenlemeler bütçe hakk覺n覺n tam ve aç覺k ifadeleridir.

1961 anayasas覺 ve bütçe

Osmanl覺 imparatorluu, T.B.M.M. Hükümeti ve Cumhuriyet devri anayasalar覺n覺n sahip olmad覺覺 bir

özellik sonucu ilk defa referandum ile kabul edilmi bir Anayasad覺r. Bu Anayasada TBMM’nin belirli bir dönem için bütçeleri onaylama ve denetleme ile ilgili hükümleri  bütçe hakk覺n覺 vurgulamaktad覺r.

1982 Anayasas覺 ve bütçe

1982 Anayasas覺’da bütçe hakk覺 ile ilgili hükümleri düzenlerken, bütçe süreç ve uygulamas覺nda farkl覺 kurallar覺 koymutur. 1982 Anayasas覺, 1961 Anayasas覺na göre bütçeyle dorudan ilikili düzenlemeler daha ayr覺nt覺l覺 hale getirilmitir. Referandumla kabul edilmi.

 

5018 say覺l覺 Kanun çerçevesinde Türkiye’de kamu kesimi

Genellik ve Birlik ilkeleri ve Türk Bütçe sistemi

Türk bütçe sistemi, ortak olarak merkezi yönetim bütçesi denilen ve kanunla düzenlenen genel ve özel bütçelerle, yerel hizmetleri görmekle yükümlü kamu tüzel kiileri olan mahalli idare ve düzenleyici ve denetleyeci kurumlar覺n bütçelerinden oluur. Genellik ve birlik ilkeleri, bal覺ca ayk覺r覺l覺klar, döner sermayeli kurulular, sosyal güvenlik kurulular覺 ve fon uygulamalar覺d覺r.

 

 

Genel Bütçe

Yasama, yürütme ve yarg覺 organlar覺n覺n bütçesini anlam覺na gelir. Bu organlar覺n kurum ve kurulular覺 genel bütçeli idareler olarak adland覺r覺l覺r. Tam kamusal mal ve hizmetleri üretirler, finansmanlar覺 da vergilerle yap覺l覺r. Hazine birlii ilkesine uygun kurululard覺r. Bu idareler 5018 say覺l覺 yasaya ekli I say覺l覺 cetvelde yer al覺rlar.

Özel bütçeli idareler, Mahalli 襤dareler,Döner Sermayeler, Bütçe d覺覺 fonlar, Sosyal güvenlik kurulular覺, K.襤.T’ler

Özel bütçeli idareler, yar覺 kamusal mal ve hizmet üretirler. Örn: Sivil havac覺l覺k genel müdürlüü, gençlik ve spor genel müdürlüü ve üniversiteler. Ayr覺 tüzel kiilie sahiptir. Belli ölçüde özerklie sahiptir. Kendi gelir kaynaklar覺 vard覺r, nakit idarelerini kendileri yürütür. Genel bütçeden katma bütçelere yap覺lan hazine yard覺m覺 Maliye Bakanl覺覺’n覺n transfer harcamalar覺 içinde yer al覺r. Ülkemizde katma bütçeli

idarelerin genel olarak temel gelirini hazine yard覺m覺 oluturmaktad覺r. Genel ve katma bütçeli idarelere bal覺 olarak çal覺an, ticari ve s覺nai nitelikte faaliyette bulunan fon iletmelerine döner sermayeli iletme ad覺 verilir. Döner sermayeli iletmelerin bilançolar覺 Maliye Bakanl覺覺 ve Say覺tay taraf覺ndan denetlenmektedir. Bütçe d覺覺 fonlar,geliri ve gideri bütçe içinde yer almayan ve temel bir bölümü mali mevzuata bal覺 olmayan kaynak ve harcama dengeleridir. Türkiye’de sosyal güvenlik kurulular覺 (Emekli Sand覺覺, SSK ve Ba-Kur) sosyal güvenlik hizmetlerini bütçe d覺覺nda primli sisteme göre yürüten ve gelir gider aç覺klar覺n覺 genel bütçe transferleri ile kapatan kurululard覺r. Kamu iktisadi teebbüsleri iktisadi devlet teekkülleri ve kamu iktisadi kurulular覺 olarak ikiye ayr覺lmaktad覺r. 襤ktisadi devlet teekkülleri, sermayesinin tamam覺 devlete ait, iktisadi alanda, tamamen ticari esaslara göre faaliyet gösteren kamu iktisadi teebbüsleridir. Kamu iktisadi kurulular覺 ise sermayesinin tamam覺 devlete ait olan ve tekel niteliindeki mal ve hizmetler üretmek ve pazarlamak üzere kurulan, kamu hizmeti nitelii dolay覺s覺yla ürettii mal ve hizmetler imtiyaz say覺lan kamu iktisadi teebbüsleridir. Teebbüsler, iletme ve yat覺r覺m bütçesi haz覺rlarlar. 襤letme bütçeleri, kaynak – ödeme dengesidir. Kamu iktisadi teebbüslerinin iletme aç覺klar覺 Hazinece kar覺lan覺r.

Kamu kesiminin ekonomi içindeki yeri (1980 – 2002)

Türkiye’de kamu kesiminin ekonomi içindeki yeri 1980 - 2002 aras覺nda reel olarak fazla deimemi, ancak iç borç faizleri sebebiyle toplam kamu kesimi harcamalar覺 bu dönemde iki kattan fazla artm覺t覺r.

 

Türkiye’de merkezi hükümet bütçesinin haz覺rlanmas覺 ve TBMM’de onaylanmas覺

Bütçe Dönemi ( Mali Y覺l)

Bütçenin uygulanma dönemine mali y覺l denir. Mali y覺lba覺n覺n saptanmas覺nda ülkelerin gelenekleri, ülke ekonomisi, iklim ve tar覺msal üretim koullar覺 yasama organ覺n覺n çal覺ma dönemi, ülkedeki yat覺r覺m ve bay覺nd覺rl覺k hizmetlerinin durumu, yasalarla getirilmi olan ilkeler gibi nedenler rol oynar. Ülkemizde mali y覺l 1 Ocak tarihinde balay覺p 31 Aral覺k tarihinde son bulmaktad覺r.

Merkezi Yönetim Bütçe Süreci

Bütçe Haz覺rlama Süreci

Orta vadeli program, orta vadeli mali plan, bütçe tekliflerinin haz覺rlanmas覺, bütçe tasar覺s覺n覺n oluturulmas覺, bütçenin parlamentoda kanunlat覺r覺lmas覺, bütçenin uygulanmas覺 ve sonuçlar覺n覺n izlenmesi.

Orta Vadeli Program

DPT haz覺rlamaktad覺r. Bakanlar Kurulunun bu program覺 görümesi May覺s ay覺n覺n sonuna kadar görüerek kabul etmesi ve Resmi gazetede yay覺mlatmas覺 gerekir. Beklenenler; kamu ve özel kesim için bir çerçeve niteliinde olmas覺, hükümetin amaçlar覺, politikalar覺 ve öncelikleriyle ilgili bir bilgi sunmas覺, uzun vadeli amaçlar dorultusunda 3 y覺l içinde hangi hedeflere younlaaca覺n覺n belirlenmesi, bütçe uygulama sonuçlar覺yla ekonomik artlardaki deimelere göre her y覺l yenilenerek dinamik bir yap覺 oluturmas覺d覺r.

Orta Vadeli Mali Plan

3 y覺la ilikin toplam gelir ve gider tahminleriyle birlikte hedef aç覺k ve borçlanma durumuyla kamu idarelerinin ödenek teklif tavanlar覺n覺 içeren bir belgedir. Teklif tavanlar覺 kurumlar için ayr覺lan maksimum kayna覺 gösterir.

Bütçe çar覺s覺 ve bütçe haz覺rlama rehberi

Bütçe çar覺s覺 Maliye Bakanl覺覺 taraf覺ndan haz覺rlan覺p Babakan onay覺yla yay覺nlanmaktad覺r. Bütçe çar覺s覺 kurulular覺n bütçeyi haz覺rlarken göz önünde bulundurmalar覺 ve dikkat etmeleri gereken temel felsefeyi ortaya koyar. Bütçe haz覺rlama rehberi, Maliye Bakanl覺覺 taraf覺ndan haz覺rlan覺r ve harcamac覺 kurululara gönderilir. Bütçe çar覺s覺 çok genel esaslar çerçevesinde bütçe haz覺rl覺覺na yer verirken, bütçe haz覺rlama rehberi daha ayr覺nt覺l覺 ve bütçe tekniine göre o y覺l bütçesinin özelliklerini gösteren ilkeleri içermektedir.

Gider Bütçesinin Haz覺rlanmas覺

Harcamac覺 kurulularda bütçe tekliflerinin haz覺rlanmas覺

1-31 temmuz tarihleri aras覺nda olacakt覺r. Bütçe haz覺rlama rehberinde gerekli görünen tüm formlar覺 kapsamal覺d覺r. Gider cetveli, A Cetveli. Gelir cetveli, B cetveli. Finansman Cetveli, F cetveli.

Analitik Bütçe S覺n覺fland覺rmas覺

1973 öncesi Klasik bütçe s覺n覺fland覺rmas覺 uygulan覺rken, 1973-2003 y覺llar覺nda program bütçe s覺n覺fland覺r覺lmas覺 uyguland覺. 2003 y覺l覺nda hem program bütçe hem de analitik bütçe uyguland覺. 2004 y覺l覺nda klasik bütçe zorunlu hale gelmi.

Kurumsal s覺n覺fland覺rma

4 düzeyli bir kod yap覺s覺ndan oluur.

  1. Bakanl覺klar ve anayasal olarak edeer kurumlar vard覺r.
  2. Birinci düzeyde yan覺mlanan yöneticilere kar覺 dorudan sorumlu birimler vard覺r.
  3. Ana hizmet birimleri gibi ikinci düzeye bal覺 olan ve kurumsal politikan覺n uygulanmas覺ndan sorumlu olan birimler yer al覺r.
  4. Destek ve lojistik birimlerle politikalar覺 uygulayan ve hizmetten yararlananlarla dorudan muhatap olan birimler yer al覺r.

Fonksiyonel S覺n覺fland覺rma

Devlet faaliyetlerinin türünü gösterir. 4 düzeyli bir kod yap覺s覺ndan oluur.

  1. Devlet faaliyetlerini 10 ana fonsiyona ay覺r覺r.
  2. Ana fonksiyonlar, ikinci düzeyde alt fonksiyonlara bölünür.
  3. Nihai hizmetleri gösterir.
  4. Özel olarak izlemeyi gerektiren baz覺 kamusal planlama ihtiyaçlar覺n覺n kar覺lanmas覺 amac覺yla oluturulmutur.

Ekonomik S覺n覺fland覺rma

Devletin görev ve fonksiyonlar覺n覺 yerine getirilirken yürüttüü faaliyetlerin, milli ekonomiye, piyasalara ve gelir da覺l覺m覺na etkilerini planlamak, izlemek ve deerlendirmek hedeflenir.

Maliye Bakanl覺覺n覺n haz覺rl覺klardaki rolü ve bütçe görümeleri

Harcamac覺 kurulular mikro düzeyde kendi ihtiyaçlar覺 için talepte bulunur. Maliye bakanl覺覺 ise, makro aç覺dan ülkenin tüm ihtiyaçlar覺n覺 dikkate al覺r. Anlaamazl覺k çözülemediinde önce Bakanlar, sonra Babakan araya girer.

DPT’nin haz覺rl覺klardaki Rolü

Devlet Planlama Tekilat覺 taraf覺ndan haz覺rlanan ve Yüksek Planlama Kurulunda görüülerek Bakanlar Kuruluna sunulan “rapor” hedef stratejinin uzun vadeli plan ile y覺ll覺k, programlar覺n haz覺rlanmas覺nda uyulmas覺 gerekli esaslar覺 gösteren bir “direktif” olarak kabul görmek gerekir. DPT da tekilat yap覺s覺nda farkl覺 kurumlar vard覺r. bunlar içerisinde en önemli genel müdürlük Kamu Finansman覺 Genel Müdürlüü’dür.

Gelir Bütçesinin Haz覺rlanmas覺

Türkiye’de gelir tahmininde, yarg覺ya dayal覺 tahmin yöntemi, basit usul ve zaman serisi yöntemleri birlikte kullan覺l覺r. Gelir bütçesi haz覺rland覺ktan sonra bütçe tasar覺s覺na B cetveli olarak eklenir.

Bütçe yasas覺 ve Ekleri

Milli bütçe tahmin raporu

Ülkenin büyüme h覺z覺, fiyatlar dengesi, yat覺r覺m – tüketim eilimleri, d覺 ticaret dengesi, kamu ve özel toplam kaynaklar覺n toplam kullan覺m覺 gösterilir.

Bütçe Gerekçesi

Bütçenin haz覺rland覺覺 mali y覺l için genel ekonomik durum, o malin y覺l覺n gider bütçesi önerisi, bütçe gelirleri ve vergi politikas覺, gider bütçlerinin geliimi, kadro istatistikleri, devlet borçlar覺 ve K襤T’ler hakk覺nda bilgiler yer al覺r.

Y覺ll覺k ekonomik rapor

Bütçe haz覺rl覺klar覺n覺n yap覺ld覺覺 y覺la ait ekonomik bilgiler verir. Milli gelir, d覺 denge, para ve kredi, kamu maliyesi, fiyatlar ve ücretler, istihdam, üretim ve tüketim, hizmetler, uluslararas覺 ekonomik gelimeler hakk覺nda ayr覺nt覺l覺 bilgiler yer al覺r.

Bütçe yasa metni

襤lk üç maddesi ve katma bütçeli kurulular覺n kendine ait özel hükümleri d覺覺nda hem genel hem de katma bütçeler içinde uygulan覺r.

Cetveller

A Cetveli: Her kuruluun ödeneklerini program,alt program,faaliyet, proje ve ödenek türüne göre gösterir.

B Cetveli: Özel gelir yasalar覺ndaki hükümlere göre, mali y覺l  içinde tahsil edilecek devlet gelirleri.

C Cetveli: Bütçe gelirlerinin toplanmas覺na dayanak olan yasa,tüzük,yönetmelik ve kararlar覺n tarih, numara ve isimlerini y覺llar itibariyle gösterir.

E Cetveli: Baz覺 ödeneklerin kulln覺m覺na ve harcamalara ilikin esaslar覺 içerir.

H Cetveli: Y覺l içersinde verilecek gündelik tutarlar覺n覺 ve arazide çal覺ma kar覺l覺覺 al覺nacak tazminat.

襤 Cetveli: Bütçe yasas覺nda gösterilmesi gereken parasal s覺n覺rlar覺 gösterir.Örn: avans tutar, aç覺k art覺rma

M Cetveli: Milli Eitim Gençlik ve Spor Bakanl覺覺 taraf覺ndan idare edilecek okul pansiyonlar覺 ile Sal覺k ve Sosyal Yard覺m Bakanl覺覺’na bal覺 Sal覺k okullar覺 örencilerinde al覺nacak pansiyon ücretlerini gösterir.

O Cetveli: Ordu ihtiyaçlar覺 için al覺nacak hayvanlar覺n özelliklerini ve al覺m deerini gösterir.

P Cetveli: Motorlu ta覺tlar覺n ortalama al覺m deerleri ve seferberlik tatbikat覺na kat覺lacak araçlar覺n günlük kira bedellerini içerir.

T Cetveli: Kurulular覺n sat覺n alacaklar覺 ta覺tlar覺n azami sat覺n alma bedellerini gösterir.

K Cetveli: Ek ders, konferans ve fazla çal覺ma ücretleriyle muhtelif ücret ödemelerini gösterir.

V Cetvali: Ülkeye yapt覺klar覺 üstün hizmetler nedeniyle kendilerine bütçenin vatan hizmeti tertibinden özel ayl覺k balanan kimselerin isimlerini ve ayl覺k tutarlar覺n覺 gösterir.

TBMM’de Bütçe görümeleri

1982 Anayasas覺n覺n 162. maddesi ile genel ve katma bütçe tasar覺lar覺n覺n mali y覺lba覺ndan yetmi be gün önce TBMM’ne sunulmas覺 kabul edilmitir. Bütçe tasar覺lar覺 ve rapor, 40 üyeden kurulu Plan ve Bütçe komisyonunda 55 gün içinde görüülür. Komisyonun kabul ettii metin TBMM genel kurulundan 20 gün içinde görüülüp mali y覺lba覺na kadar karara balan覺r. Remi gazetede yay覺mland覺ktan sonra 1 Ocak’ta yürürlüe girer. Cumhurbakan覺n覺n veto etme yetkisi yoktur.

Geçici Bütçe

Bütçenin görüülüp onaylanmas覺n覺n mali y覺lba覺na kadar yap覺lamamas覺 halinde kamu hizmetlerinin durmamas覺 için geçici bütçe uygulamas覺na gidilir. Bir önceki y覺l bütçe balang覺ç ödeneklerinin belirli bir oran覺 esas al覺narak belirlenir. 6 ay覺 geçemez. Cari y覺l bütçesinin yürürlüe girmesiyle geçici bütçe uygulamas覺 sona erer. O tarihe kadar yap覺lan harcamalar ve giriilen yüklenmeler ile tahsil olunan gelirler cari y覺l bütçesine dahil edilir.

 

Kamu mali yönetim ve kontrol masas覺 çerçevesinde bütçenin uygulanmas覺

Maliye bakanl覺覺 amaç, tekilat ve görev yap覺s覺

Maliye bakanl覺覺 kuruluç amac覺 ve görevleri

Maliye politikalar覺n覺n haz覺rlanmas覺na yard覺mc覺 olmak, maliye politikas覺n覺n uygulanmas覺 ve uygulaman覺n takibi ve denetlenmesini salamakt覺r. Görevleri ; Maliye politikas覺n覺n haz覺rlanmas覺na yard覺mc覺 olmak, maliye politikas覺n覺 uygulamak, devletin hukuk dan覺manl覺覺n覺 ve muhakemat hizmetlerini yapmak, harcama politikalar覺n覺n gelitirilmesi ve uygulanmas覺 ile Devlet bütçesinin haz覺rlanmas覺, uygulanmas覺, uygulaman覺n izlenmesi ve yönlendirilmesine ilikin hizmetleri yürütmek, devlet hesaplar覺n覺 tutmak, saymanl覺k hizmetlerini yapmak, devlete ait mallar覺 yönetmek, gelir gider ilemlerine ait mevzuat haz覺rlamak, ilgili kurulular覺n iletme ve yat覺r覺m programlar覺n覺 inceleyip onaylamak ve takip edip, denetlemek, milletleraras覺 kurulular覺n bakanl覺k hizmetlerine ilikin çal覺malar覺 izlemek.

Maliye bakanl覺覺 tekilat覺

Bakan, Müstear, Müstear Yard覺mc覺s覺, Ana hizmet birimleri.

Ana hizmet birimleri:

  1. Ba hukuk müavirlii ve muhakemat genel müdürlüü : devletin hukuk dan覺manl覺覺n覺 ve muhakemat hizmetlerini yürütür.
  2. Bütçe ve mali kontrol Genel müdürlüü: kurulular覺n bütçe haz覺rl覺k çal覺malar覺 s覺ras覺nda göz önünde bulunduracaklar覺 teknik bilgileri belirler, bütçe kanun tasar覺s覺n覺 gerekçesiyle birlikte haz覺rlar ve ilemlerini yürütür.
  3. Muhasebat genel müdürlüü: devlet muhasebesinin kurallar覺n覺 koyar, devlet hesaplar覺n覺n kay覺tlar覺n覺 tutar, saymanl覺k hizlerini yürütür, kesin hesaplar覺 inceler.
  4. Gelir politaklar覺 genel müdürlüü: devletin gelir politakas覺n覺 haz覺rlar ve uygular, gelir bütçesini düzenler, uluslararas覺 vergi ilikilerini yürütür, vergi denetimi yapar.
  5. Milli emlak genel müdürlüü: devlet mallar覺n yürütülmesinden sorumludur.
  6. Mali suçlar覺 arat覺rma kurulu: kara paran覺n aklanmas覺n覺n önlenmesini için çal覺malar yürütür.
  7. Tasfiye ileri döner sermaye iletmeleri genel müdürlüü: gümrük denetimine tabi olan her türlü eya için antrepo,ambar ve depolar iletmek, tasfiye edilecek ta覺n覺r mallar覺n sat覺覺n覺 yapmakla görevlidir.
  8. Avrupa birlii ve d覺 ilikiler dairesi bakal覺覺: bakanl覺覺n yurtd覺覺, uluslararas覺 veya ikili münasebetlerini yürütmek, Bakanl覺k görevleriyle ilgili konularda AB ile koordinasyonu salamakla görevlidir.
  9. Dier birimler: dan覺ma ve denetim birimleri, tefti kurulu bakanl覺覺, hesap uzmanlar覺 kurulu bakanl覺覺, bakanl覺k müavirleri, bas覺n ve halkla ilikiler müavirlii
  10. Yard覺mc覺 birimler: personel genel müdürlüü, idari ve mali iler dairesi bakanl覺覺, bilgi ilem dairesi bakanl覺覺, savunma sekreterlii ve özel kalem müdürlüü
  11. Tara tekilat覺: defterdarl覺klardan oluur.
  12. Bal覺 kurulular: TC. Emekli sand覺覺, milli piyango idaresi, kefalet sand覺覺, gelir idaresi bakanl覺覺

Hazine mütearl覺覺 amaç ve tekilat yap覺s覺

Amac覺, ekonomi politikalar覺n覺n tespitine yard覺mc覺 olmak ve bu politikalar çerçevesinde hazine ilemleri, kamu finansman覺, kamu iktisadi teebbüsleri ve devlet itirakleri, ikili ve çok tara覺 d覺ekonomik ilikiler, uluslararas覺 ve bölgesel ekonomik ve mali kurulularla ilikilerin düzenlenmesi olarak tan覺mlanabilir. Hazine Müstearl覺覺 içindeki en önemli genel müdürlük, Kamu Finansman覺 Genel Müdürlüüdür.Kamu Finansman覺 Genel Müdürlüü hazinenin görevleri içerisinde yer alan kamu gelir ve giderlerinin yer ve zaman bak覺m覺ndan denkletirilmesi ilemlerini yerine getirmektedir.

Bütçe ve hazine ilemleri

Devletin bütün gelir ve giderleri aras覺ndaki dengesizliklerin giderilmesine hazine ilemleri denir.

  1. Kamu gelir ve giderlerinin yer bak覺m覺ndan denkletirilmesi

Ülke içinde gelir fazlas覺 olan yerlerden gider fazlas覺 olan yerlere para gönderilmesidir. Buna nakit hareketleri  denir. Merkez bankas覺 yürütür, olmad覺覺 yerde Ziraat bankas覺.

  1. Kamu gelir ve giderinin zaman bak覺m覺nda denkletirilmesi

Kamu gelir ve giderlerinin y覺l içinde deiik gelimeler göstermesi nedeniyle y覺ll覺k topmlar eit olsa bile ayl覺k veya haftal覺k dönemlere göre gelir ve giderler aras覺nda büyük farklar olabilir. Bu dengesizlikler için hazina k覺sa vadeli hazine bonolar覺 ve devlet tahvilleri ç覺kararak iç sermaye piyasas覺ndan borçlanma veya emanet parlardan yararlanma yoluna gider.

Hazinenin kaynaklar覺

Hazinenin k覺sa vadeli kaynaklar覺

  1. Hazine bonolar覺
    1. Müteahhit bonolar覺
    2. Garanti bonolar
    3. Kefalet bonolar覺
    4. Olaanüstü hallerde ç覺kar覺lacak bonolar
  2. Merkez bankas覺 avanslar覺

Hazinenin uzun vadeli kaynaklar覺

Tahvillerin bonolardan fark覺 1 y覺ldan uzun vadeli olmas覺d覺r. 襤stendii anda paraya çevrilebilir ve devlet garantisi alt覺ndad覺r. Tahvil ihraç ederek uzun vadeli borçlanmaya gidilir.

Gider bütçesinin uygulanmas覺

Bütçenin uygulanabilmesi gelirlerin toplanmas覺,hizmet s覺n覺rland覺rmas覺 içinde yer alan program altprogram ve faaliyet/projelerin amaçlar覺na ulamas覺 ancak gerekli harcamalar覺n yap覺lmas覺yla gerçeklemektedir. Bütçeyle verilen ödeneklerin temelde o kuruluun yapabilecei harcamalar覺n toplam tavan覺n覺 oluturmas覺na ramen bu ödeneklerin harcanabilmesi çeitli ilem, prosedür ve denetimler gerekmektedir. Bütçenin uygulanmas覺 s覺ras覺nda Türk bütçe sisteminde bütçe rakamlar覺n覺n deimesine neden olan durumlar ortaya ç覺kt覺覺 zaman ek ödenek ve olaanüstü ödenek uygulamalar覺 ile bu rakamlar覺n art覺r覺lmas覺 mümkündür.

Ödenek ilemleri

Maliye bakanl覺覺 taraf覺ndan ekonomik koullara bal覺 olarak harcamac覺 kurululara ödenekler kulland覺r覺lmayabilir, bu  ileme ödeneklerin bloke edilmesi denir.

Gelir bütçesinin uygulanmas覺

Gelirler, bütçe yasas覺n覺n B cetvelinde yer al覺r. En önemlileri vergi gelirleridir. Vergiler 4 aamayla toplan覺r,

  1. Vergi tarh覺:  Vergi yükümlüsünün ve konusunun belirlenmesinden sonra, vergi borcunun miktar覺n覺n, yasalarla belirtilmi matraha ve vergi oranlar覺na göre saptanmas覺d覺r.
  2. Verginin teblii: tarh edilen verginin yetkili makam taraf覺ndan vergi yükümlüsüne yaz覺yla duyrulmas覺d覺r.
  3. Verginin tahakkuku: tarh ve tebli edilen verginin ödenmesi gereken duruma gelmesidir.
  4. Verginin tahsili: tahakkuk edilen verginin vergi yükümlüsü taraf覺ndan vergi dairesine ödenmesi yada banka veya posta yoluyla hazineye ödenmesidir.

Bütçe döneminin sona ermesi ve hesaplar覺n kapat覺lmas覺

  1. Hesap dönemi yöntemi (egzersiz yöntemi): hangi y覺la ait olursa olsun gerçekletirilen gelir ve gider hesab覺 içinde bulunulan y覺l bütçesine kaydedilir.
  2. Yönetim dönemi yöntemi(jestiyon yöntemi): bütçe y覺l覺ndan sonra yap覺lan giderler ve toplanan gelirler ilgili olduu y覺l覺n bütçe hesab覺na geçirilir.

Türkiye’de bütçenin idari,yarg覺,yasama denetimleri

Türkiye’de bütçenin denetim türleri ve kavramlar覺

  1. Bütçenin idari denetimi: idarenin araç ve yöntemleriyle idari ilemlerin incelenmesine yönelik denetimdir.
  2. Bütçenin yarg覺(say覺tay) denetimi: ülkemizdeki say覺tay Divan-覺 muhasebat ad覺yla 1862’de kurulmutur. Çeitli deiikliklerle 1967 y覺l覺nda Say覺tay kanunuyla yürürlüe girmitir. Meclisler hükümete devrettikleri yetkileri tarafs覺z bir hesap mahkemesi olan say覺tay’a inceletir. Gerektiinde de bütçe gelir ve giderlerine ilikin olarak merkezi yönetim veya bireyler mahkemelere bavururlar. Buna yarg覺 denetimi denir. Bu denetim yönetimin hukuka bal覺l覺覺n覺n en güçlü yapt覺r覺m覺d覺r.
    1. Say覺tay’覺n denetim görevi: uygunluk denetimi genellikle harcama sonras覺 yap覺lan bir denetimdir ve kamu gelir, gider ve mallar覺n覺n mevzuata uygun olarak tahsil ve harcanmas覺 ilemlerini irdeler. Mevzuata ayk覺r覺, maddi hatal覺 ve suç unsuru bulunan belgeler için sorgu olarak adlanr覺lan belgeler haz覺rlan覺r. Sorgulara 30 gün içinde cevap verilmesi gerekir.
    2. Say覺tay’覺n yarg覺 görevi: Say覺tay’覺n ilamlar覺na kar覺 Say覺tay Temyiz kuruluna temyiz bavurusu yap覺labilir. Temyiz istei 90 gün içinde dilekçeyle yap覺l覺r. Temyiz kurulu taraf覺ndan verilen kararlara kar覺 ilgililer 15 gün içinde bir kereye mahsus kararlar覺n düzeltilmesini talebinde bulunabilir.
    3. Say覺tay’覺n rapor verme görevi: kesin hesap kanunu mali y覺l覺n bitiminden itibaren 7 ay içinde Bakanlar Kurulu taraf覺ndan TBMM’ne sunulur. Haziran ay覺 sonuna kadar.

Yasama denetimi salayan belgeler

  1. Faaliyet raporlar覺
  2. Kesin hesap kanunu
  3. Genel uygunluk bildirimi

 

Avrupa birlii bütçesi

Kurulu dönemi(1951 - 1965): topluluun mali sistemi oluturulmu ve mali rejim birletirilmitir.

Derinleme dönemi(1970-1975): bütçe anlamalar覺n覺n yap覺ld覺覺, öz kaynaklarla ilgili kararlar覺n verildii ve topluluun mali ve bütçe hukukunun niteliinin aç覺kland覺覺 dönemdir. Mali özerklik salanm覺t覺r.

Reform dönemi(1984-1988): bütçenin kabulü aamas覺nda ortaya ç覺kan kurumlar aras覺 anlamazl覺klar覺n artmas覺 ve öz kaynaklar覺n azalmas覺 sorunlar覺n覺n çözülmesi gereken dönemdir.

Maastricht anlamas覺 sonras覺 dönem(1992’den sonra): hem birliin temel yasa ve politikalar覺n覺n belirlendii hemde üye say覺s覺n覺n art覺覺覺, dolay覺s覺yla mali uygulama alan覺n覺n ve konular覺n覺n geniledii dönem olmutur.

AB bütçesinin temel özellikleri

Mali tüzüe göre bütçe, geçerli olduu mali y覺la ilikin topluluk gelir ve giderlerini tahmin eden ve bunlar覺n gerçekletirilip, uygulanmas覺na izin veren bir hukuki tasarruftur. Avrupa komisyonu; bütçe uygulamas覺ndan sorumlu olan birlik organ覺d覺r. Birlik öz kaynaklar sistemine geçi karar覺na dayanarak, gelirleri toplama görevi üye ülkelere verilmitir. Avrupa parlamentosu; birlik bütçesinin kabulünde görevlidir. Zamanla bütçeleme sürecindeki yetkisi artt覺r覺lm覺 ve bütçenin zorunlu olmayan harcamalar覺 konusunda ona önemli yetkiler verilmi. Avrupa say覺tay覺: birliin tüm hesaplar覺n覺, ödünç ilemlerini, bütçe d覺覺 faaliyetlerini ve Avrupa kalk覺nma fonu’nu denetleyen organd覺r. Bütçelemenin çeitli aamalar覺nda, avrupa konseyi ve avrupa adalet divan覺 da çeitli görevleri yerine getirir.

AB bütçesinin ilkeleri

  1. Birlik ilkesi: AB’nin tüm gelir vegiderlerinin tek bütçede gösterilmesi gerekir.
  2. Genellik ilkesi: AB bütçe gelir ve giderlerinin ayr覺 ayr覺 ve tam olarak gösterilmesi, gider ve gelirlerin birbirinden mahsup edilmemesi ve gayrisafi olarak gösterilmesidir.
  3. Y覺ll覺k ilkesi
  4. Özellik ilkesi: ödemelerin genel nitelikte olmas覺n覺 önlemek üzere, bu ilke harcamalar覺n özellikle belirtilmi ücret, kültür gibi niteliklerinin göz önüne al覺narak yap覺lmas覺n覺 öngörür.
  5. Denklik ilkesi: öz kaynaklar覺n覺n harcamalar覺 dengelemesini öngörür.
  6. Bütçenin ortak para birimi cinsinden ifade edilmesi ilkesi

AB bütçesinin harcamalar覺 ve bileimi

  1. Ortak tar覺m politakas覺 harcamalar覺
  2. Yap覺sal politika harcamalar覺 :  isizlere, geri kalm覺 bölgelere, kalk覺nma düzeyi düük yerlere harcan覺r.
  3. 襤çsel politikalar: ar-ge, ta覺mac覺l覺k, bal覺kç覺l覺k, denizcilik,kültür,bilgi,telekomünikasyon
  4. D覺 politikalar: dier ülke ve bölgelere yap覺lan insani ve teknik yard覺mlar
  5. Rezervler: olaanüstü durumlar ve ihtiyaçlar için ayr覺lan fonlar
  6. 襤dari harcamalar
  7. Kat覺l覺m öncesi yard覺mlar: aday ülkelere yap覺lan destekler ve yard覺mlar.

Taahhüt ödenei:  içinde bulunduu y覺la ve izleyen y覺llara ilikin ödeneklerdir.

Ödeme ödenei: cari mali y覺l harcamalar覺yla önceki mali y覺llardan gelenleri içerir ve yoplam ödeme ödenekleri bütçe gelirleriyle denk olmal覺d覺r.

Basit ödenek: içinde bulunulan mali y覺la ilikin taahüt edilmi ödenekler.

Kar覺覺k ödenek: y覺llarla geçili ödenek türüdür ve sadece cari y覺l ödenekleriyle s覺n覺rl覺 deildir.

AB bütçesinin gelirleri ve bileimi

  1. Özkaynaklar
    1. Tar覺msal vergiler: 3.ülkelerden ithal edilen tar覺m ürümlere uygulan覺r.
    2. Gümrük vergileri: 3.ülkelerle Birlik aras覺ndaki tar覺m d覺覺 ürünlerin ticaretine uygulan覺r.
    3. KDV: her ülkenin toplam KDV üzerinden belli bir oranda al覺n覺r.
    4. GSMH katk覺s覺: gelir ve giderler aras覺nda, kaynaklar覺n ve KDV’nin salayamad覺覺 dengeyi salar.
  2. Dier gelirler

AB bütçeleme süreci

AB bütçesinin haz覺rlanmas覺, görüülmesi ve onaylanmas覺

Mali y覺l覺 1 ocakta balar, 31 Aral覺kta sona erer. Avrupa Komisyonunun harcamac覺 dairelere gelecek döneme ilikin zorunlu olmayan harcamalar覺n art覺 miktar覺nda yap覺labilecek maksimum oranlar覺 bildirmesiyle balar. 1 may覺stan önce her kurum, gelecek mali y覺la ait harcama planlar覺n覺 yaparak Avrupa Komisyonu Bütçe Genel Müdürlüüne bildirir. Komisyon 15 Hazirana kadar gelen harcama planlar覺ndan taslak bütçeyi oluturur. Komisyonca toplan覺p, toplam gelir ve gider tahminlerini içerecek ekilde ön bütçe oluturulur. Avrupa Konseyine sunarlar. 31 temmuza kadar konsey ön bütçeyi bütçe tasar覺s覺 ekline dönütürerek Avrupa Parlamentosuna birinci okuma için gönderir. Parlamento, zorunlu omayan harcamalar üzerinde deiiklik yapabilir. 襤lk görüülmesi 45 gün içinde konseyden geldii ekilde uygun görülürse, onaylan覺r. Eer, deiiklik teklifleriyle beraber konseye geri gönderilirse, mekik görümeler denen bir süreç balar. Zorunlu harcamalar üzerinde son söz, konsey’e aittir. 15 gün içinde konsey kendisine geri gelen bütçe tasar覺s覺 üzerinde düzenlemeleri yaparak uygun gördüü zaman bütçe kabul olur. Eer, konsey  kendisine geri gelen bütçede düzeltmeler üzerinde deiiklik yaparsa, tekrar Parlamentoya gönderilir. Parlamento ikince gözden geçirme yada ikinci okuma süresi olarak adland覺r覺lan 15 günlük sürece girer. En geç Aral覺k ay覺 ortas覺na kadar onaylan覺r. Parlamento kendi deiiklik önerileri üzerine konsey taraf覺ndan yap覺lm覺 deiiklikleri bete üç oran覺nda a覺rl覺kl覺 çounlukla uygun görürse, kanunlat覺r覺r. Bütçe red edilirse, yeni bütçe haz覺rlanana kadar bir önceki bütçenin yar覺s覺 kadar her ay harcamalar覺 verilir.

AB bütçesinin uygulanmas覺

Birlik bütçesinin uygulanmas覺nda temel sorumlu komisyondur. Komisyon, saptanan s覺n覺rlar ve koullarla bütçe içinde ödenek aktarmalar覺 yapabilir.

Birlik hesaplar覺n覺n uygulanmas覺

襤ta amiri, sürece uygun olarak harcamalar覺 yönetir ve tahsilat ve ödeme kurallar覺n覺 belirler. Saymanlar, harcamalara ilikin ödeme emirlerini yürütmek ve öz kaynaklar覺n tahsilat覺n覺 yapar, fonlar覺n muhafazas覺yla da ilgilenir. Birlik harcamalar覺n gerçeklemesinin 4 aamas覺 vard覺r.

  1. Taahhüt: bütçede harcamaya neden olacak her türlü durum, ödenein kullan覺lmas覺na ilikin bir ön izindir.
  2. Tahakkuk: alacakl覺lar覺n haklar覺n覺n varl覺覺n覺n, onlara ödenecek miktar覺n ve onlar taraf覺ndan istenen alaca覺n istenebilir oluunun dorulanmas覺d覺r.
  3. Ödeme emri: ita amiri taraf覺ndan saymana gönderilen ve ödemenin yap覺lmas覺 için verilen belge.
  4. Ödeme: kullan覺labilir fonlar çerçevesinde, sayman taraf覺ndan alacakl覺ya yap覺lann parasal aktarmad覺r.

Bölümleraras覺 aktarma, konsey veparlamentonun kendileriyle ilgili bölümler aras覺nda kurumsal özerklik ilkesine bal覺 kalarak aktarma yapmas覺d覺r. Komisyonun özerklii daha fazla olduundan daha geni anlamda aktarma yapma yetkisi vard覺r. Zorunlu ve zorunlu olmayan harcamalar aras覺ndaki aktarmalara, kar覺覺k aktarmalar denilir. Komisyonun belirlemi olduu oranlar çerçevesinde yap覺l覺r. Y覺ll覺k olma ilkesi gereince, mali y覺l içinde kullan覺lmayan kredilerin iptal edilmesi gerekir.

Birlik gelirlerinin uygulanmas覺

Özkaynaklar覺n tahsilat覺ndaki yetkiler, geni olarak üye devletlere b覺rak覺lm覺t覺r.

AB bütçesinin denetlenmesi

  1. 襤ç denetim:  mali denetçiler taraf覺ndan yap覺lan iç denetimde denetçiler, harcamalar覺n taahhüdünden ödenmesi, aamalar覺na kadar, gelirlerin saptanmas覺ndan tahsilat aamalar覺na kadar tüm ilemleri denetler.
  2. D覺 denetim

Say覺tay Denetimi: say覺tay birlik harcama ve gelirlerinin denetiminin son aamas覺ndan sorumludur. Her bütçe dönemi kapand覺ktan sonra üye devletlerden edindii bilgi,belge ve cevaplar ve kendi gözlerimden elde ettii bir rapor halinde üyelere sunur. Komisyonda her y覺l, parlamentoya ve konseye bütçe uygulamalar覺yle birlikte bu raporu sunarak hesaplar覺 kapat覺r. Kabul edilen rapor, birliin resmi gazetesinde yay覺mlan覺r.

Avrupa parlamentosu denetimi: bütçe kontrol komisyonu palamenter denetimin organ覺 olup kredilerin kullan覺m覺n覺 ve bütçenin uygulanmas覺n覺 denetler. Komisyonun, parlamentoya ve konseye vermek üzere  haz覺rlad覺覺 3 ayl覺k raporlar覺 inceler. Parlamentonun temel bütçe otoritesi olarak, gerekli gördüü anda bütçe ödemesini durdurma yetkisi vard覺r. Bu denetim türü Roma Antlamas覺yla düzenlenmitir.



襤lk yorumu siz yaz覺n !..

  • Yorumunuz en az 30 karakter olmal覺d覺r. (0)
襤lginizi 癟ekebilir...