al覺ma Ekonomisi Ders Notlar覺 - zet

Ünite 1
Çal覺ma ekonomisi: emek piyasas覺n覺n ileyii ve bu piyasada ortaya ç覺kan sorunlarla uraan bir disiplin dal覺d覺r.
Çal覺ma ekonomisini dier alanlardan ay覺ran temel özellii : ilgi alan覺n覺n insan emei ve bu emein al覺n覺p sat覺ld覺覺 emek piyasas覺 olmas覺d覺r.
Emek piyasalar覺 : emek arz ve talebin kar覺lat覺覺 , emein fiyat覺 olan ücret ve çal覺ma koullar覺n覺n belirlendii piyasalard覺r.
Emek piyasas覺n覺n ekonomik rolü :
Özellikle i arayan igücüne vas覺flar覺na uygun i bulabilme,
襤verenlere ise üretimde kullanacaklar覺 , ihtiyaç duyduklar覺 vas覺fta igücünü seçebilme olan覺覺n覺 salamas覺d覺r.
Emek piyasalar覺n覺n bal覺ca fonksiyonu : emek arz ve talebinin dengelenmesi ve eitlenmesidir.
Firmalar覺n faaliyet gösterdikleri 3 piyasa vard覺r.
Emek piyasas覺 : gerekli bilgilerin salanmas覺nda önem ta覺r
Sermaye piyasas覺: gerekli bilgilerin salanmas覺nda önem ta覺r
Ürün piyasas覺 : elde edilen ürünün sat覺lmas覺nda önem ta覺r
Emek piyasas覺n覺 dier piyasalardan ay覺ran özellikleri :
1) Kiisel bir ifadeyi etmesidir
2) 襤veren ve içiler eksik bilgiye sahiptir
3) Arz edilen emek heterojendir
4) Tek bir emek piyasas覺 yoktur
5) Emek piyasalar覺nda grup ilikilerini etkileyen birçok faktör vard覺r. Sendikalar覺n davran覺lar覺n覺 belirleyen sosyal, siyasal , ideolojik etkenler,mal piyasalar覺ndaki firmalar覺n davran覺lar覺n覺 etkileyen faktörlerden farkl覺d覺r.
6) Emek piyasas覺nda içinin pazarl覺k gücü azd覺r.
Çal覺ma ekonomisinin temel kavramlar覺 :
1) Çal覺ma ça覺ndaki nüfus : 15-64 ya aras覺d覺r.
2) Aktif nüfus: çal覺ma ça覺nda olan kurumsallamam覺 nüfustan oluur
3) Kurumsallamam覺 nüfus : okul ,yurt ,otel , çocuk yuvas覺, huzur evi, özel nitelikli hastane, hapishane, k覺la ve ordu evi gibi yerlerde ikamet edenler ile yabanc覺 uyruklular d覺覺nda kalan nüfustur.

 


Aktif nüfus = igücü + igücüne dahil olmayanlar
4) 襤 gücü : bir ülkedeki emek arz覺n覺 insan say覺s覺 yönünden ifade eder. / bir ülkedeki nüfusun üretici durumunda bulunan yani ekonomik faaliyete kat覺lan k覺sm覺d覺r.
5) Cesareti k覺r覺lm覺 içi : isiz kalan ve çal覺mak istedii halde i bulanmad覺覺ndan i aramaktan vazgeçmi kiilere denir .
襤gücü = istihdam edilenler + isizler
Devlet istatistik enstitüsüne (die) göre i gücüne dahil olmayanlar
I. 襤 aray覺p son 3 ayda i arama kanallar覺n覺 kullanmayanlar
II. 襤 aramay覺p iba覺 yapmaya haz覺r olanlar
i) Birincil igücü : emek piyasas覺nda tam ve sürekli çal覺anlar覺 kapsar. Örn : aile reisi
ii) 襤kincil igücü : bir ie ba覺ml覺kl覺klar覺 esas sorumluluklar覺 olarak görülmeyenler örn : evli kad覺nlar, okul ça覺ndaki çocuklar , gençler
6) 襤stihdam :
a) Geni anlamda : üretim faktörlerinin üretim sürecinde kullan覺lmas覺d覺r.
b) Dar anlamda : emek faktörünün üretim sürecinde bir girdi olarak kullan覺lmas覺d覺r .
Die göre istihdam edilenler

1. i ba覺nda olanlar
2. i ba覺nda olmayanlar

istihdam edilenler
istihdam oran覺 = _____________________ x 100
aktif nüfus

7) isizlik : kiilerin çal覺ma istek ve yeteneklerinin olduu halde piyasa ücret haddinden i bulamama durumudur.
8) Eksik istihdam : i gücünün gerei gibi deerlendirilmemesinden kaynaklan覺r .
Eksik istihdam覺n boyutlar覺 :
I. Kii, iin gerektiinden daha fazla formel eitime sahiptir.
II. Kii , formel eitimi d覺覺ndaki bir alanda gönülsüz çal覺覺r.
III. Kii , iin gerektirdiinden daha fazla i deneyimine ve nitelie sahiptir .
IV. Kii , gönülsüz olarak yar覺 zamanl覺, geçici veya kesintili istihdamdad覺r
V. Kii bir önceki iinden %20 veya daha az kazanmaktad覺r. –yeni ie balayanlar ayn覺 kiilerden %20 daha az maa al覺rlar-
Görülebilir eksik istihdam : istatiksel bir kavramd覺r
Görülemeyen eksik istihdam : analitik bir kavramd覺r .
Zamana dayal覺 eksik istihdam : çal覺ma süresinin yetersizlii nedeniyle ilave bir i arayan ve bu ite çal覺maya müsait olanlar覺n durumudur
Zamana dayal覺 eksik istihdamda 3 kriter vard覺r
1. ilave çal覺maya istekli olma
2. ilave çal覺maya müsait olma
3. ilave çal覺ma süresinden az çal覺ma
yetersiz istihdam : görülemeyen eksik istihdamdan daha geni bir alan覺 kapsar .
a) nitelie dayal覺 yetersiz istihdam : içinin kapasitesinin tam olarak kullan覺lmamas覺d覺r
b) gelire dayal覺 yetersiz istihdam : elde edilen gelirin çok düük olmas覺d覺r
c) a覺r覺 çal覺maya dayal覺 eksik istihdam : -a覺r覺 istihdam- kiilerin gelirlerinin azalmas覺na ramen referans döneminkinden daha az sürelerde çal覺mak istemeleridir .
Yetersiz istihdam覺n nedenleri :
1. mesleki niteliklerinin yetersiz yada yanl覺 kullan覺lmas覺
2. mevcut ilerdeki gelirin yetersizlii
3. a覺r覺 çal覺ma süreleri
4. iin yap覺lmas覺nda gerekli alet ekipman ve eitimin yetersizlii
5. sosyal hizmetlerin yetersizlii

9) i gücüne kat覺lma oran覺 (iktisadi faaliyet oran覺)


igücü
iktisadi faaliyet oran覺 = _______________ x 100
aktif nüfus


igücüne kat覺lma oran覺n覺 etkileyen faktörler
a) ücret oran覺
b) emek piyasas覺n覺n koullar覺
c) eitim düzeyi
d) kentleme
e) kad覺nlar覺n çal覺mas覺na yönelik sosyal tutumlar
f) teknolojik yenilikler
g) demografik faktörler

igücüne kat覺lma oran覺n覺 etkileyen faktörler, bireysel emek arz覺n覺 etkileyen faktörlerle ayn覺d覺r

10) ba覺ml覺l覺k oran覺 : çal覺ma ça覺ndaki kiilere ba覺ml覺 olan nüfusun ölçüsüdür.

Çal覺ma ça覺n d覺覺ndaki nüfus
Ba覺ml覺l覺k oran覺 : ________________________________ x 100
Çal覺ma ça覺ndaki nüfus

i. çocuk ba覺ml覺l覺k oran覺 :

15 ya覺n alt覺ndaki nüfus
Çocuk ba覺ml覺l覺k oran覺 = ______________________ x 100
Çal覺ma ça覺ndaki nüfus

ii. yal覺l覺k ba覺ml覺l覺k oran覺 :


64 ya覺n üstündeki nüfus
Yal覺l覺k ba覺ml覺l覺k oran覺 = ______________________ x 100
Çal覺ma ça覺ndaki nüfus

11) emek verimlilii :

a) verimlilik : üretim sürecine kat覺lan üretim faktörleri ile elde edilen üretim aras覺ndaki ilikiyi gösterir
b) toplam verimlilik : üretim miktar覺n覺n üretimde kullan覺lan toplam miktar覺na oran覺d覺r.
c) K覺smi verimlilik : üretim miktar覺n覺n üretim faktörlerinden sadece birine oran覺d覺r.
d) Emek verimlilii : belirli bir dönemde bir firman覺n , i kolunun veya ülkenin ürettii toplam reel üretim miktar覺n覺n bu üretimin elde edilmesi için kullan覺lan toplam emek- saat miktar覺na oran覺d覺r.


Toplam ürün
Emek verimlilii = __________________ x 100
Çal覺覺lan süre

Emek verimliliini belirleyen unsurlar :
1. sal覺k ve beslenme koullar覺
2. birim emek ba覺na düen sermaye mal覺
3. teknolojik gelimeler
4. emek hareketlilii
5. uzmanlama
6. toplumdaki verimlilik kültürü
7. kamu politikalar覺
8. ama en önemlisi : emein kalitesidir

Ünite 2
Neo-klasik yakla覺m (bo zaman teorisi)
2 seçenek vard覺r : çal覺ma ve bo zaman
Tercihler : bir mal覺n dier mal ve hizmetlere göre arzu edilebilirlii hakk覺ndaki kiilerin psikolojik hisleri ve sezgileridir. Tercihler subjektiftir. Kiilerin etnik yap覺s覺,sosyo ekonomik s覺n覺f覺, meslei ve kiilii ile ilgili faktörlerden etkilenir.
Farks覺zl覺k erisi : üzerindeki her noktada farkl覺 gelir ve bo zaman kombinasyonlar覺 ile ayn覺 fayda düzeyini gösterir.
Farks覺zl覺k ergilerinin özellikleri
1) Üzerindeki her nokta ayn覺 tatmin düzeyini gösterir.
2) Negatif eimlidir.çünkü bireylerin daha fazla çal覺malar覺 durumunda bo zamanlar覺 azal覺r
3) Orjine yaklat覺kça bo zaman miktar覺 azal覺r
4) Konveks (d覺 bükey ) erilerdir. Çünkü miktar覺 azalan bo zaman覺n deeri artar.
5) Orjinden uzaklat覺kça daha yüksek fayda düzeyini gösterirler.
6) Eriler birbirleriyle kesimezler.










Bütçe k覺s覺t覺 : kiinin piyasada kazanabilecei ücret oran覺 ve üsret d覺覺 gelirleri veri iken bireylerin elde edebilecei bütün gelir ve çal覺ma süresi kombinasyonlar覺n覺 gösteren eridir.
Bütçe k覺s覺t覺n覺n özellikleri :
1) Negatif eimlidir. Bo zaman miktar覺 artt覺kça gelir azal覺r
2) Erinin eimi ücret oran覺na eittir.
3) Ücret ve ücret d覺覺 gelirlerdeki deime bütçe k覺s覺t覺 ile gösterilebilir.
Çal覺ma karar覺 dengesi

Ücret oran覺ndaki deimeler
1. gelir etkisi : ücret sabitken gelir deiimine bal覺 olarak çal覺ma süresinin nas覺l deieceini gösterir. Ücret oran覺 yükseldiinde bireyin daha fazla bo zaman sat覺n alarak çal覺t覺覺 süreyi azaltmas覺d覺r.
2. ikame etkisi: gelir sabitken ücret deiimine bal覺 olarak çal覺ma süresinin nas覺l deieceini gösteren etkidir. Ücret oran覺 yükseldikçe zaman覺 bo olarak geçirmenin maliyeti artar, bu durum bireyi daha fazla çal覺maya yöneltir. Bu etkiye ikame etkisi denir.

Bireysel emek arz erisi : çeitli ücret düzeylerinde bireyin çal覺mak istedii süreleri gösteren eridir.
Geriye k覺vr覺ml覺 bireysel emek arz erisi : düük ücret düzeylerinde ikame etkisi nedeniyle pozitif, yüksek ücret düzeylerinde ise gelir etkisi nedeniyle negatif eimli arz erisidir.
Piyasa emek arz erisi : enek piyasas覺nda çeitli ücret düzeyleri ile çal覺ma süreleri aras覺ndaki ilikiyi gösteren eridir.
Piyasa emek arz erisi hakk覺nda k覺sa bilgiler:
1) piyasa emek arz erisi , bireysel emek arz erisinin toplam覺ndan oluur
2) pozitif eimlidir
3) piyasan覺n genelinde ikame etkisi bask覺n olduu için piyasa emek arz erisi pozitif eimlidir
4) ücretler artt覺kça çal覺mak istenen ücrette artar, azald覺kça ise azal覺r
5) ücret oran覺 yükseldikçe daha çok insan gelir etkisi alt覺na girebileceinden erinin art覺 h覺z覺 yavalar yani eri diklemeye balar
emek arz erisi çizilirken çal覺ma koullar覺 yerine ücret oranlar覺 kullan覺l覺r bunun 3 nedeni vard覺r
1) ücretler ölçülebilir iken , meslein dier özellikleri ölçülemez
2) birçok kii emek arz karar覺 al覺rken ücret oranlar覺na bakar
3) ücret oran覺 daha esnektir. Yani çal覺ma koullar覺 yava deiirken, ücret oran覺 aydan aya deiir
emek arz覺n覺 etkileyen ücret d覺覺 unsurlar
1) dier ücret oranlar覺 : alternatif meslekteki ücretteki art覺 emek arz覺n覺 azalt覺r sola kayd覺r覺r
2) ücret d覺覺 gelir : art覺 emek arz覺n覺 azalat覺r
3) bireylerin bo zaman覺 tercih etmeleri : artmas覺 emek arz覺n覺 azalt覺r
4) ilerin ücret d覺覺 yönleri : çal覺ma koullar覺n覺n iyiletirildii ilerde emek arz覺 artar
5) içi say覺s覺n覺n azalmas覺
i) doum oranlar覺n覺n ölüm oranlar覺ndan fazla olmas覺 : emek arz覺 artar
ii) emek göçü : göç gelii emek arz覺n覺 artt覺r覺r

Ünite 3
Emek piyasas覺n覺n en önemli özellii : emek talebinin türetilmi bir talep olmas覺d覺r. Yani iverenlerin mal ve hizmet üretmek için emek talep etmeleridir.
KISA DÖNEM EMEK TALEB襤
1) K覺sa dönem : firman覺n üretim faktörlerinden baz覺lar覺n覺n artt覺r覺labildii ancak sermaye miktar覺 ve üretim kapatisenin deitiremedii zaman dilimidir.
2) Uzun dönem : firman覺n bütün üretim faktörlerini deitirebildii, yani makine sat覺n al覺p bina ina edebildii zaman dilimidir.
Üretim fonksiyonu : veri faktör miktar覺 ve teknoloji düzeyinde üretilebilecek ç覺kt覺 miktar覺n覺 gösteren matematiksel bir eitliktir .
Q=f(K,L) Q= üretim miktar覺 K= sermaye miktar覺 L= emek miktar覺
1. marjinal karar alma kural覺
talep teorisinin varsay覺mlar覺
a) firmalar kar maksimizasyoncudur.
b) Firmalar üretim için sadece emek ve sermaye kullan覺rlar
c) Firmalar覺n bulunduu ürün ve emek piyasalar覺 tam rekabetçidir yani ürün fiyat覺 ve ücretler veridir.
d) Emek maliyeti ücretten oluur.
e) 襤gücü tamamen homojendir.
Emein marjinal ürünü (MPL): sermaye sabitken emek girdisinin bir birim artt覺r覺lmas覺 sonucunda toplam üründe meydana gelen deiikliktir.
Emein marjinal ürün geliri (MRPL): son ie al覺nan içinin toplam üründe salad覺覺 art覺覺n parasal kar覺l覺覺d覺r.
MRPL= MPL x MR
Azalan verimler kanunu : üretim faktörlerinden biri sabitken dier faktörün miktar覺 artt覺覺ld覺覺nfa toplam üründeki art覺 bir noktadan sonra azalmas覺d覺r.
2. k覺sa dönemde denge istihdam düzeyinin belirlenmesi :
denge istihdam kural覺 -> W= MRPL
W= MPL x MR
*-*Denge istihdam seviyesi nominal ücretin marjinal ürün gelirine eit veya reel ücretin emein marjinal ürününe eit olduu noktada oluur.
3. firman覺n k覺sa dönem emek talep erisi
k覺sa dönem emek talep erisi : sermaye ve dier bütün faktörler sabitken ücret oran覺 ile firman覺n emek talep miktar覺 aras覺ndaki ilikiyi gösteren eridir.
Marjinal ürün geliri erisinin negatif eimli k覺sm覺 ayn覺 zamanda bir firman覺n k覺sa dönem emek talep erisidir. Çünkü MRPL erisi hangi ücret düzeyinde kaç kii çal覺t覺覺n覺 belirler.
MRPL = k覺sa dönem emek talep erisi
4. piyasa emek talep erisi : bireysel firmalar覺n emek talep erilerinin yatay toplam覺d覺r. Negatif erilerdir. Yani ücret yüksedikçe istihdam azal覺r.
UZUN DÖNEM EMEK TALEB襤
Üretimi gerçekletirmek için ne kadar emek ve sermaye kullanaca覺n覺 2 faktör etkiler :
a) sermeye/emek kombinasyonlar覺na teknolojinin getirdii s覺n覺rlar(e ürün erileri )
b) üretim faktörlerinin nisbi fiyatlar覺(e maliyet dorular覺 )
1) faktörler aras覺 ikame : e ürün erileri
e ürün erisi : bir firman覺n belirli bir miktarda üretimi salayabilmesi için kullanabilecei çeitli emek ve sermaye kombinasyonlar覺n覺 gösteren eridir.
E ürün erilerinin özellikleri :
a. negatif eimlidir. Faktörlerden birinin istihdam覺 azald覺覺nda ayn覺 üretim düzeyini koruyabilmek için dierinin kullan覺m覺 artt覺r覺lmal覺d覺r.
b. Orjinden bak覺ld覺覺nda d覺 bukeydir. Bunun nedeni : azalan marjinal ikame oran覺d覺r.
c. Orjinden uzaklat覺kça daha yüksek üretim düzeyini gösterir. Çünkü kullan覺lan emek ve sermaye miktar覺 artar.
d. Birbirlerini kesmezler.
Marjinal teknik ikame oran覺 : üretim miktar覺 sabitken sermayenin emek yerine kullanabilecei orand覺r.
*.*düzgün kavisli e ürün erileri faktörler aras覺 ikamenin olduunu L eklinde ise ikamenin olmad覺覺n覺 gösterir.
2) Faktör fiyatlar覺 : e maliyet dorular覺
E maliyet dorusu : sermayenin maliyeti ve ücret oran覺 veri iken bir firman覺n belirli bir miktardaki paras覺yla (üretim bütçesi) sat覺n alabilecei farkl覺 emek ve sermaye kombinasyonlar覺n覺 gösteren eridir.
E maliyet dorusunun özellikleri :
a) Negatif eimlidirler
b) Eimi sabittir ve faktör fiyatlar覺n覺n birbirine oran覺na eittir. (w/r)(w= igücünün ücreti r: sermayenin kira bedeli )
c) Üretim bütçesindeki deiiklikler e maliyet dorusu ile gösterilir.
d) Orjinden uzaklat覺kça daha yüksek toplam harcama düzeyini gösterir.
e) Faktör fiyatlar覺ndaki deiiklik e maliyet dorusu ile gösterilir.
*-* maliyetlerin artmas覺 e maliyet dorusunu saa kayd覺r覺r azalmas覺 ise sola kayd覺r覺r
*-* sermayenin fiyat覺ndaki azal覺 e maliyet dorusunu saa kayd覺r覺r art覺覺 ise doruyu sola kayd覺r覺r.
3) Uzun dönemde istihdam düzeyinin belirlenmesi : eürün erisinin orjine en yak覺n e maliyet dorusu ile teet olduu noktada denge faktör kullan覺m miktar覺n覺 belirler (X noktas覺 )
4) Uzun döenmde ücret deiimi
a) Ölçek etkisi : üretim art覺覺 veya azal覺覺 sonucu firman覺n optimal üretim düzeyinin deimesine bal覺 olarak emek talebinde meydana gelen deimedir.
b) 襤kame etkisi : ücret oran覺ndaki deimeye bal覺 olarak sermayenin emek yerine kullan覺lmas覺 nedeniyle emek talebinde meydana gelen deiikliktir.
KISA VE UZUN DÖNEM TALEP ER襤LER襤
Uzun dönem talep erisi : hem emek hemde sermaye deiken iken ücret oran覺 ile firman覺n istihdam düzeyi aras覺ndaki ilikiyi gösteren eridir.
Emek talebini etkileyen ücret d覺覺 unsurlar
a) Ürün talebindeki deimeler: ürün talebinin artmas覺 emek talep erisini saa kayd覺r覺r
b) Verimlilik deimesi : verimliliin artmas覺 eriyi saa kayd覺r覺r
c) 襤veren say覺s覺 : iverenin artmas覺 eriyi saa kayd覺r覺r
d) Dier üretim faktörlerinin fiyatlar覺 : emek ve sermaye ikame iken saa kayar tamamlay覺c覺 iken sola kayar
Ünite 4
Emek talebinin ücret esneklii : istihdam覺n ücret deimelerine ne ölçüde duyarl覺 olduunun göstergesidir.

Talep edilen emek miktar覺ndaki oransal deiim
Ed=____________________________________________
Ücret oran覺ndaki oransal deiim


L
____________
( L1 + L2 )/2
Ed=____________________
L
____________
(W1 + W2 )/2


EMEK TALEP ESNEKL襤K TÜRLER襤
1) Ed =0 tam inelastik talep : ücret oran覺ndaki art覺 emek talebini hiç etkilemiyorsa emek talebi 0 d覺r
2) Ed =1 birim esnek talep : emek talebindeki yüzde deiim ücretteki yüzde deiime eittir. Emek talep erisi hiperbol eklindedir.
3) Ed = 8 tam esnek talep : eer firma cari ücret düzeyinde bütün içileri istihdam etmeye istekli fakat bu ücretin üzerinde hiçbir içi istihdam etmeyecekse tam esnek söz konusudur
4) 0< Ed< 1 esnek olmayan talep : ücret oran覺ndaki yükselme veya düüler istihdamda oransal olarak daha düük deimelere neden olur.
5) 1< Ed <8 esnek talep : emek talebindeki yüzde deiim ücret oran覺ndaki yüzde deiimden büyüktür.
Bir talep erisi üzerinde farkl覺 esneklik deerleri
Dorusal bir emek talep erisinin özellii : eri boyunca her noktada ücretlerdeki bir birim deimenin istihdam da ayn覺 miktar deimeye neden olmas覺d覺r.
Toplam ücret ödemesi : firmalar覺n veri ücret düzeyinde igücü için yapt覺klar覺 toplam ödemeleri gösterir. Ücret oran覺 ile içi say覺s覺 çarp覺larak bulunur.
TÜÖ = W x L
ekli ise : talep erisi üzerinde seçilen herhangi bir noktan覺n alt覺nda kal覺r.
Ücret yükselmesi durumunda iverenin içilerine yapt覺覺 toplam ödemelerini artt覺r覺p azaltmas覺 emek talebinin ücret esnekliine bal覺d覺r.
Genelleme 1 emek talebi esnekse : ücret oran覺ndaki bir deiiklik toplam ücret ödemesinin ters yönde hareketine neden olur ( W TÜÖ )
Genelleme 2 emek talebi esnek deilse : ücret oran覺ndaki bir deiiklik toplam ücret ödemesinin ayn覺 yönde deimesine neden olur ( W TÜÖ )

Emek talebinin çapraz ücret esneklii : emek talebinin dier üretim faktörlerinin fiyatlar覺ndaki deimelere ne ölçüde duyarl覺 olduunu gösterir.
% LJ
Ej.k=______________________
% Wk


Çapraz ücret esneklii pozitif ise : ikame edicilik ilikisi vard覺r
Çapraz ücret esneklii negatif ise : tamamlay覺c覺l覺k ilikisi vard覺r


Emek talep esnekliini etkileyen unsurlar :
Emek talebinin esnekliini belirleyen faktörler alfred Marshall ve john R. Hicks taraf覺ndan özetlenmitir.

Marshall – Hicks türetilmi talep kanunlar覺 :

1) Ürün talep esneklii :
- ürün talebinin fiyat esneklii ne kadar yüksekse emek talebi de o ölçüde esnektir.
- Nihai ürün talebinin fiyat esneklii yüksekse, fiyat art覺覺n覺n yol açaca覺 sat覺 ve üretim azal覺覺 büyük olur.
- Ürün talebi esnek deil ise , ücret art覺覺 nedeniyle maliyetlerde oluan art覺 fiyat yoluyla tüketiciye yans覺t覺labilir.

Ürün talebiyle tretilmi talep kanunun 2 özellii vard覺r.
a) Dier eyler sabitken firman覺n faaliyet gösterdii ürün piyasas覺 ne kadar rekabetçi ise, o firman覺n emek talep erisi o ölçüde esnektir
b) Piyasan覺n tümü için emek talep erisi tek bir firman覺n emek talep erisine göre daha az esnektir. (daha dik )
2) Emek maliyetinin toplam maliyet içindeki pay覺
- toplam maliyet içinde emek maliyetinin pay覺 ne kadar fazla ise emek talebi o kadar esnektir.
- Emek maliyetinin toplam maliyet içindeki pay覺n覺n düük olmas覺, emek talebini ücret art覺lar覺na kar覺 duyars覺z hale getirir ve içilere avantaj salar. Bu özellie önemsiz olman覺n önemi ad覺 verilir.
3) Dier üretim faktörlerinin ikame edilebilirlii
-üretimde emei dier faktörlerle ikame edebilmek ne kadar kolaysa emek talebi o kadar esnektir
4) Dier üretim faktörlerinin arz esneklii
- Dier üretim faktörlerinin arz esneklii ne kadar büyükse emek talebi o kadar esnektir.
 

Ünite 5
REKABETÇ襤 P襤YASALARDA EMEK P襤YASASI DENGES襤
1) Tam rekabet piyasas覺nda tek ücret kanunu
Tam rekabetçi emek piyasas覺 : ilerin ve igücünün homojen ve çok say覺da olduu effafl覺k ve emek hareketlilinin tam olduu sendikalar覺n olmad覺覺 bir emek piyasas覺d覺r. Gerçek hayatta tüm özellikleri ile gözlenebilen piyasa deildir.
Tam rekabetçi emek piyasas覺n覺n varsay覺mlar覺
1. firmalar karlar覺n覺, içiler ise faydalar覺n覺 azamiletirmeye çal覺覺rlar.
2. piyasa effaft覺r. Firmalra ve içiler piyasadaki iler ve ücretler hakk覺nda tam bilgiye sahiptir.
3. piyasada homojenite vard覺r. 襤çiler beceri ve verimlilik bak覺m覺ndan, iler ise ücret d覺覺 gelirler ve çal覺ma artlar覺 bak覺m覺ndan homojendir.
4. çok say覺da içi ve iveren vard覺r. Sendika yoktur.
5. bütün iler içilerin rekabetine aç覺kt覺r. Mobilite (emek hareketlilii ) maliyetsizdir.
Denge ücreti : emek arz ve talebini eitleyen ücrettir. Bu ücret düzeyine raz覺 olup çal覺mak isteyen herkes iveren taraf覺ndan talep edilecei için piyasada isizlik olmaz. 襤sizliin olmad覺覺 bu ücret düzeyine piyasay覺 temizleyen ücret de denir.
*-*Denge alt覺ndaki ücret talep fazlas覺n覺 oluturur.
2) Tam rekabetçi alt piyasalarda dengeleme
Tek ücret kanunu : tam rekabet piyasalar覺nda k覺sa dönemde denge ücretinden sapmalar olsa bile , uzun dönemde arz ve talep güçleri piyasay覺 tekrar denge ücretine getirecektir
3) Piyasa dengesinde deimeler
襤 piyasalar覺n覺n bal覺ca görevi igücünün etkin da覺l覺m覺n覺 salamakt覺r
a) Talep fazlas覺 : emek arz veya talep erilerindeki kaymaya bal覺 olarak veri ücret düzeyinde emek talep miktar覺n覺n emek arz miktar覺ndan fazla olmas覺d覺r.
i. Emek arz覺 sabitken emek talebinin artmas覺 : talep fazlas覺 oluur , yüksek ücret ve yüksek istihdam vard覺r.
ii. Emek talebi sabitken emek arz覺n覺n azalmas覺 : talep fazlas覺 oluur , yüksek ücret ve düük istihdam vard覺r.

b) arz fazlas覺 : veri ücret düzeyinde emek arz miktar覺n覺n emek talep miktar覺ndan fazla olmas覺d覺r .
i. emek talebi sabitken emek arz覺n覺n artmas覺 : arz fazlas覺 oluur,düük ücret ve yüksek istihdam vard覺r.
ii. Emek arz覺 sabitken emek talebinin azalmas覺: arz fazlas覺 oluur , düük ücret ve düük istihdam vard覺r.
4) ücret rijitlii (kat覺l覺覺 ) : parasal ücretlerin sendikalar, toplu sözleme düzeni veya iverenden kaynaklanan sebeplerle azalamamas覺d覺r.
Ücret azalma yönünde yap覺kan iken , piyasada arz fazlas覺 olutuunda bozulan dengeye yeniden ula覺lmas覺 2 unsura bal覺d覺r:
a. nisbi ücretler
b. faktör hareketlilii

5) tam rekabetçi bir firma için ücret ve istihdam düzeylerinin belirlenmesi
*-*emek talebi de marjinal ürün geliri(MRP) ve ayn覺 zamanda marjinal ürün deerine (VMP)eittir.
Marjinal ürün deeri (VMP) : ilave içinin istihdam edilmesi ile para birimi cinsinden toplumun salad覺覺 ekstra üretimi gösterir.
VMP =Son birim içinin verimlilii x ürün fiyat覺
Marjinal ürün geliri (MRP) : ilave içinin istihdam覺 ile firman覺n para cinsinden salad覺覺 ekstra üretimi gösterir.
MRP= son içinin verimlilii x firman覺n marjinal geliri
*-* firman覺n kaç kii çal覺t覺raca覺 emek arz ve emek talebinin kesitii noktada belirlenir.

TEKELC襤 B襤R F襤RMA 襤Ç襤N P襤YASA DENGES襤

*-*Emek piyasas覺nda tam rekabetçi, ürün piyasas覺nda tekel olan bir firman覺n emek arz erisi tam rekabetçi firman覺n emek arz erisi ile ayn覺d覺r. Ancak emek talep erisi tam rekabetçi firman覺n talep erisinin daha solunda ve daha diktir.
*-*Bu farkl覺l覺覺n nedeni : tam rekabetçi bir firmada marjinal gelir mal覺n fiyat覺na eitken tekelcide marjinal gelir fiyattan düüktür. Tekelcilerde tek firma olduu için bu firman覺n ürününe olan talep erisi ayn覺 zamanda talep erisidir.
*-*Marjinal gelir fiyata eit olamazzz…
*-*Erinin daha dik olmas覺 ise : ücret deimelerine kar覺 tekelcinin tamdan daha duyarl覺 olduunu gösterir
*-* Tamlara göre daha az say覺da içi çal覺t覺r覺l覺r.
OL襤GOPOLCÜ B襤R F襤RMA 襤Ç襤N P襤YASA DENGES襤
1)Endüstrideki üretimin büyük bir k覺sm覺n覺n az say覺da firma taraf覺ndan yap覺ld覺覺 bir piyasa türüdür.
2)Gerçek hayatta s覺k rastalan覺lan bir piyasa türüdür.
3)Firmalar覺n üretim,sat覺, yat覺r覺m ve reklam planlar覺nda kar覺l覺kl覺 ba覺ml覺l覺k vard覺r.
4)Firmalardan birisinin ataca覺 ad覺mlar dier firmalar覺n misilleme yapmalar覺na neden olur.
5)Firman覺n emek arz erisi belirli bir istihdam düzeyine kadar yatay eksene paralel daha sonra pozitif eimlidir.
6)Arz erisinin pozitif k覺sm覺n覺n eneklii firmalar覺n rakiplerinden eleman transfer etme çabalar覺na, rakip firmalar覺n igücünü korumak veya istihdam düzeyini yükseltmek için ücreti ne kadar yükselteceine bal覺d覺r.


Ünite 6
Sefalet ücretleri yada daha çok düük ücretler:
1) Toplumda sosyal bar覺覺 tehlikeye sokar.
2) Huzursuzluk yarat覺r
3) 襤çiyi olumsuz etkiler
4) Verimlilik ve ekonominin gelime h覺z覺 düer.
5) Tüketicisi olmayan mallar覺n üretimi ekonomik bunal覺m yarat覺r.
Verimliliin üzerine ç覺km覺 ücretler :
1) 襤sizlik yarat覺r.
2) Tam istihdama ula覺lan ülkelerde ekonomik istikrar覺 tehlikeye sokar
3) Enflasyona yol açar
4) Sürekli bir gelimenin olanaklar覺n覺 k覺sar
5) Sosyal adaletsizliklere neden olur.
Ücret : ekonomik anlam覺 ile mal ve hizmet üretiminde harcanan insan emeinin kar覺l覺覺 yani emein fiyat覺d覺r.
Ücret haddi : (oran覺 )belirli bir üretim yada zaman birimi ba覺na emee ödenen ücrettir. 襤çilik maliyetinin hesaplanmas覺nda iveren için önemlidir.
Ücret geliri : i süresi ile ücret haddinin çarp覺m覺d覺r. Ancak bu gelire prim ikramiye fazla çal覺ma ücreti gibi ücret ekleride dahildir.
Brüt ücret : iveren taraf覺ndan içiye ödenen ücrettir. Yani içi için iletmenin kasas覺ndan ç覺kan ücrettir. 襤verenler için önemli olan brüt ücrettir.
Net ücret : iletme taraf覺ndan belirli bir dönem için ödenen ücret gelirlerinden vergi ve sosyl sigorta primleri gibi kesintiler yap覺ld覺ktan sonra içinin eline geçen ücrettir. Yani içinin cebine giren parad覺r.
Parasal (nominal ) ücret : içinin eline geçen parasal deerdir. 襤veren aç覺s覺ndan önemli olan bir ücrettir.
Gerçek (reel ) ücret : ücretin sat覺n alma gücüdür. Belli bir dönemdeki reel ücret o dönemdeki parasal ücretin tüketici fiyat indeksine bölünmesiyle bulunur.
Asgari ücret : bir yandan içiye sosyal bak覺mdan uygun asgari bir yaam düzeyi salamaya elverili olan dier yandan iverenleri daha düük ücret ödemekten al覺koyan zorunlu nitelii olan bir ücrettir.
ÜCRET TEOR襤LER襤
I. KLAS襤K ÜCRET TEOR襤LER襤(19, YY ÜCRET TEOR襤LER襤)
1) Doal Ücret Teorisi
2) Ücret fonu teorisi
3) Art覺k deer teorisi
II. MODERN ÜCRET TEOR襤LER襤 (20, YY ÜCRET TEOR襤LER襤)
1) Marjinal verimlilik teorisi
2) Pazarl覺k teorisi
3) Sat覺n alma gücü teorisi
4) Etkin ücret teorileri

I. KLAS襤K ÜCRET TEOR襤LER襤 (19, YY ÜCRET TEOR襤LER襤)
1) Doal ücret teorisi: cantilion, turgot ve smith taraf覺ndan ortaya konup Ricardo taraf覺ndan gelitirilmitir. Bu teoriye göre ücret: bir içinin yaam覺n覺 sürdürebilmesi için gerekli olan tüketim mallar覺n覺 salamaya yeten ve içiye emeinin kar覺l覺覺 olarak verilen para ve mald覺r. Doal ücret teorisinde genel ücret düzeyini belirleyen temel düünce malthusun nüfus teorisidir. Buna göre k覺sa dönemde piyasa ücrete geçici olarak doal ücret düzeyinin alt覺nda ya da üstünde olabilir. Ancak uzun dönemde piyasa ücreti ve doal ücret ayn覺 noktada buluur.
Doal ücret teorisine yöneltilen eletiriler
1) Teori maltushun nüfus teorisine dayand覺r覺lm覺t覺r. Oysa ki g覺da maddelerindeki art覺覺n nüfus art覺 h覺z覺n覺n gerisinde olduunu ileri süren malthusun teorisi gerçeklememitir.
2) Teori evlenme ve doumlar覺n gelirle orant覺l覺 olarak art覺p azalaca覺n覺 ön görmütür. Ancak refah düzeyi artt覺kça doum oranlar覺 azalm覺t覺r.
3) 20. yy da bat覺 ekonomilerindeki nüfus art覺覺yla ortaya ç覺kan gerçek ücret art覺lar覺n覺 aç覺klayamam覺t覺r.

2) ücret fonu teorisi: j.s. mill taraf覺ndan ortaya at覺lm覺t覺r. Buna göre ücret düzeyini i gücü hacmi ile ücretlendirilmesine ayr覺lan ve deimeyen fon aras覺ndaki iliki belirler.
Ücretlerin ödenmesine ayr覺lan fon
Ücret düzeyi= _______________________________________
襤çi say覺s覺


W = F / N
Bu teoriye yöneltilen eletiriler:
a) Belirli bir zaman da ücretleri ödemek için mevcut para miktar覺 ve i gücü hacmi sabit kabul edilemez.
b) Ücret fonu ve i gücü hacmi belli s覺n覺rlar içinde esnektir.

3) art覺k deer teorisi: karl marx taraf覺ndan ortaya at覺lm覺t覺r. Buna göre içi i veren taraf覺ndan sömürülür. Ve ürettii deerin kar覺l覺覺 olan ücret kendisine tam olarak verilmez. Bir k覺sm覺na el konulur.

Art覺k deer = emein yeniden üretimi için gerekli olan deer ile emein yaratt覺覺 toplam deer aras覺ndaki farkt覺r.
Emein kullan覺m deeri = emein fiilen çal覺t覺覺 süre içinde ürettii deerdir.
Emein deiim deeri = emein kendini yeniden üretebilmesi için sat覺n alabilecei mallar覺n deerine eittir.
*-* i günü zaman覺n覺n uzamas覺 mutlak olarak art覺k deeri artt覺r覺r. Nisbi art覺k deer art覺覺 ise i gücü veriminin art覺覺na bal覺d覺r.
Yedek isizler ordusu: piyasa da sürekli olarak emek arz覺n覺 talebin üzerinde tutmak da ve bu da asgari geçim düzeyinde bir istihdam覺 olanakl覺 k覺lmaktad覺r. Yani emek arz覺 talebin üzerinde olduundan ücretler yükselmemektedir.
*-*malthusun teorisini kabul etmez ücretlerin uzun dönemde asgari geçim düzeyine aamayaca覺n覺 savunur.
Bu teoriye yöneltilen eletiri ücretlerin asgari geçim düzeyine geçemeyeceini savunan klasiklerin doal ücret teorisine dayanm覺 olmas覺d覺r.
II. Modern ücret teorileri (20, yy ücret teorileri)
1) Marjinal verimlilik teorisi: Belirli bir istihdam düzeyinde ücretlerin ç覺kabilecei en yüksek düzeyi yani taban覺 belirtir. Bu taban verimlilie bal覺d覺r. Ve verimlilik artmad覺覺 sürece ücret düzeyi de artmaz.
Marjinal verimlilik teorisinin var say覺mlar覺:
a) 襤 verenler ilave emek birimlerini gerektirecek olas覺 verimlilik art覺覺n覺 peinen ölçebilirler.
b) 襤 verenler aras覺nda emek temini konusunda tam ve mutlak bir rekabet vard覺r. Eer bu olmazsa emee verimliliin alt覺nda ücret ödenir.
c) 襤çiler marjinal verimliliinin ne olduunu bilirler.
d) 襤çiler aras覺nda piyasa da tam ve mutlak bir rekabet vard覺r.
e) Emek ve sermayenin hareketlilii tamd覺r.
f) Bütün içiler i bulabilir ve istihdam edilebilirler.
g) Sermayenin tamam覺 kullan覺l覺r

Marinal emeklilik teorisine yöneltilen eletiriler
1. marjinal verimliliin ölçülmesini sorunu vard覺r.
2. firmalar覺n her zaman kar max. Dur
3. teorinin kabul ettii sermeye emek ikamesi her üretim alan覺nda geçerli olmad覺覺ndan bazen emein marjinal ürün eirisi çizilemez.
4. ücretler ve verimlilik aras覺nda bu teoride ön görülmeyen bir koralasyon vard覺r.
2) pazarl覺k teorisi: içi ve i veren aras覺nda pazarl覺k sonucu belirlenir. Ücretlerin en düük ve en yüksek limitleri vard覺r. 襤çiler en yüksek i verenler en düük limitten pazarl覺覺 balat覺r. 襤 verenin ödemeye raz覺 olabilecei en yüksek ücret düzeyi iletmenin kazanç düzeyine rekabet gücüne emek maliyetlerinin çok yükselmesi durumunda ortaya ç覺kabilecek sat覺 kay覺plar覺n覺n büyüklüüne bal覺d覺r. En düük ücret düzeyi ise içilerin yaam standartlar覺n覺n düürülmesi kar覺s覺nda gösterecei direncin gücüne sendikalar覺n gücüne ve grevfonlar覺n覺n büyüklüüne bal覺d覺r.
3) Sat覺n alma gücü teorisi: artan ücretler her zaman üretimde bir art覺 meydana getirmelidir. Üretim devaml覺l覺覺 üretilen mal ve hizmetleri sat覺n alma gücüne sahip birimlerin talebine bal覺d覺r.
4) Etkin ücret teorileri: içilere piyasa ücretinin üzerinde bir ücret verilmesi durumunda emek verimlilii artar.
Etkin ücret teorileri :
1. beslenme teorisi: iyi ücret alan içi iyi beslenir. Sal覺kl覺 içi daha verimlidir. Denge ücret düzeyinin üstünde ücret al覺r. Az gelimi ülkeler içindir.
2. içi devri teorisi: yüksek ücretler içi devrini düürür. .gelimi ülkelerde görülür.
3. seçim teorisi: denge ücret düzeyinin üstünde ücret öderse daha nitelikli içilere istihdam eder. Bu da i yerinde ki verimlilii artt覺r覺r. Yüksek ücretler içilere daha iyi çal覺mak konusunda motive eder.

Ünite 7
Ücretler konusunda teori-pratik uyumazl覺覺n nedeni teorinin yanl覺l覺覺 deil var say覺mlar覺n覺n gerçek hayatta gözlenmeyeidir. Örnein:
a) 襤çiler birbirinden farkl覺d覺r. Yani homojen deildir.
b) 襤çiler ayn覺 özellikleri ta覺maz.
c) Emek piyasas覺n覺n ileyiinde aksakl覺klar vard覺r.
d) 襤çiler ücret farkl覺l覺klar覺ndan haberleri olmayabilirler.
e) 襤çiler ücret farkl覺l覺klar覺n覺n bilse bile mobilite kolay ve maliyatsiz deildir. Dolay覺s覺yla ücretlerin yüksek olduu piyasaya girip ücreti dengeleyemezler.
Tüm bu nedenler piyasalar aras覺nda ücret farkl覺l覺klar覺 ortaya koymutur.

Ücret farkl覺l覺klar覺n覺n nedenleri:
I. 襤lerin heterojenlii
1) Telafi edici ücret farkl覺l覺klar覺 ( TEÜF)
2) 襤lerin beceri gereklerinin farkl覺 olmas覺
3) Etkin ücret ödemeleri
4) Dier i veya i veren heterojenlikleri
a) Sendika üyelii
b) Firma ölçei
c) 襤 verenin ay覺r覺m yapma eilimi
II. 襤çilerin heterojenlii
1) Bireysel tercihlerin farkl覺l覺覺
2) Beeri sermaye farkl覺l覺覺
III. 襤 piyasas覺 aksakl覺klar覺
1) Bilgi eksiklii
2) Emek hareketliliini engelleyen unsurlar

I. 襤lerin heterojenlii
1) TEÜF = ilerin altarnatif ilerle olmayan istenmeyen özelliklerini tazmin etmek amac覺yla içilere yap覺lan fazladan ödemelerdir. Eitleyici ücret farkl覺l覺覺 da denir. Emek arz覺na bal覺d覺r. Ve zaman içinde sürekliliini korumayabilir. TEÜF nin uygulanabilmesi için içilerin iin özelliklerine ilikin bilgi sahibi olmalar覺 gerekir.
TEÜF ün uygulama nedenleri:
a) Ölüm ve yaranlanma riski
b) 襤in yap覺ld覺覺 yer
c) Gelir düzenlilii
d) 襤lerin prestijlerinin farkl覺 olmas覺
e) 襤çinin iin yap覺l覺覺nda ne derece insafiyete sahip olmalar覺
f) 襤in güven gerektirmesi
g) Firma taraf覺ndan salanan beeri sermaye veya i yerinde eitim
h) Yan ödemeler

2) ilerin beceri gereklerinin farkl覺 olmas覺: meslekler farkl覺 beceri düzeyi gerektirir.
3) etkin ücret ödemeleri: en nitelikli içileri seçme imkan覺d覺r. Ona göre ücret farkl覺l覺覺 ödenir.
4) dier i veya i veren heterojenlikleri
a) Sendika üyelii: benzeri ileri yapan iki içiden birinin sendika üyesi olmas覺 dierinin aleyhine bir ücret farkl覺l覺覺 yarat覺r.
b) Firma ölçei: yüksek ücretler büyük firmalar taraf覺ndan ödenir.

Ücretli ile firma ölçei aras覺ndaki pozitif ilikinin nedenleri:
1) Büyük firmalarda emek verimliliinin yüksek olmas覺 nedeniyle yüksek ücret ödenir.
2) Büyük firmalarda sendikalaman覺n olmas覺
3) Büyük firmalar覺n metropolitan alanlarda kullan覺lmas覺
4) Büyük firmalarda i gücünün denetlemenin güç ve maliyetli olmas覺


c) 襤 verenin ay覺r覺m yapma eilimi: kad覺nlar gençler yal覺lar göçmen içiler gb gruplar覺n verimli olmad覺覺n覺n düünülmesi

II. 襤çilerin heterojenlii
1) Bireysel tercihlerin farkl覺l覺覺: kiilerin, ilerin özelliklerine yönelik bak覺 aç覺lar覺 farkl覺d覺r.
2) Beeri sermaye farkl覺l覺覺: Emek piyasalar覺nda birbirleri ile rekabet edemeyen gruplar 2 nedenle ortaya ç覺kar;
a. Bireylerin sahip olduu eitimin miktar覺 ve kalitesi farkl覺d覺r
b. Kiiler farkl覺 örenme ve uygulama yeteneklerine sahiptir

III. 襤 piyasas覺 aksakl覺klar覺
1. bilgi eksiklikleri:
dolayl覺 maliyet : isizin o ana kadar bulabildii ite çal覺覺yor olmaktansa i aramaya devam etmesinin bedelidir. Ve reddedilen iin ücretine eittir.
2. emek hareketliliini etkileyen unsurlar:



Ünite 8
BEER襤 SERMAYE TEOR襤S襤 VE RESM襤 E襤T襤M
Klasik iktisatç覺lardan Adam smith 1776 yay覺nlad覺覺 “uluslar覺n zenginlii” adl覺 kitab覺nda “eitimin getirisinin sermaye yat覺r覺m覺n覺n getirisinden az olmamas覺” gerektiini ortaya koymutur. Bundan sonra T. Schultz, J. Mincer, G. Becker gb iktisatç覺larda smith i destekleyerek beeri sermaye teorisini gelitirmilerdir.
Teori; eitimin verimlilii ve buna bal覺 olarak geliri artt覺rd覺覺n覺 savunur.
Yat覺r覺m: yap覺ld覺覺 muhasebe döneminin ötesinde gelir ak覺m覺 salayan harcamalard覺r.
Beeri sermaye yat覺r覺m覺: resmi eitim, i yerinde eitim, sal覺k hizmeti göç ve i arama gb faaliyetlerden oluur.
Bir toplumun toplam serveti beeri ve beeri olmayan sermayenin toplam覺d覺r.
Beeri olmayan servet: arazi bina ve makine stoudur.
1) Eitim yat覺r覺m覺ndan beklenen getiri
a. Daha yüksek gelir sahibi olmak
b. Daha iyi bir i tadmini salamak
c. Daha çekici istihdam olanaklar覺
d. Daha yüksek stadü
e. Sosyal prestij
Eitim yat覺r覺mlar覺n覺n yaratt覺覺 3 maliyet
a. Dorudan maliyet: harçlar, kitaplar ve dier malzemeler için yap覺lan harcamalar ( cüzdanda yap覺lan maliyet)
b. F覺rsat maliyeti: toplam eitim maliyetinin %75 ini oluturur
c. Piskolojik maliyet: eitim güç ve s覺k覺c覺 olarak nitelendirilir.

2) ya gelir profilleri: bireyin eitim yat覺r覺m覺 yap覺p yapmayaca覺 karar覺 maliyetlere oranla faydan覺n büyüklüüne bal覺d覺r.

Yakalanma noktas覺: üniversite eitimi sonras覺nda emek piyasas覺nda çal覺maya balayan bir kimsenin liseden sonra dorudan emek piyasas覺na giren dierinin gelir seviyesini yakalad覺覺 noktad覺r.
3) eitim yat覺r覺m karar覺
bugün ki deer: gelecek dönemlerde elde edilecek gelir ve maliyetlerin bir iskonto olay覺 ile iskonto edilmesidir.
Eitim yat覺r覺m karar覺 2 farkl覺 yöntemle al覺n覺r:
1.
• eitim yat覺r覺m覺n覺n net bugün ki deeri > 0 yat覺r覺m karar覺 rasyoneldir
• eitim yat覺r覺m覺n覺n net bugün ki deeri < 0 yat覺r覺m karl覺 deildir.
2.
• 襤çsel getiri oran覺n覺n hesaplanmas覺d覺r. 襤çsel getiri oran覺: alternatif iki beeri sermaye yat覺r覺m覺n覺n gelir ak覺mlar覺n覺n net bugün ki deerlerini birbirine eitleyen iskonto oran覺d覺r.
• 襤çsel getiri oran覺 = piyasa faiz oran覺 net bugün ki deer = 0bu durumda birey yat覺r覺m yap覺p yapmama aras覺nda karars覺zd覺r.
• 襤çsel getiri oran覺> piyasa faiz oran覺 net bugün ki deer > 0 yat覺r覺m karl覺d覺r.
4) beeri sermaye teorisinin genelletirilmesi
• gelir ak覺m覺n覺n uzunluu
• maliyetler
• kazanç farkl覺l覺klar覺
beeri sermaye teorisi ve i yerinde eitim
resmi(formal eitim) normal eitimdir. 襤 yerinde eitim gayri resmi ( informal) eitimdir.
襤 yerinde eitimin i veren aç覺s覺ndan maliyeti: eitim alan覺 içiler için usta ba覺lar覺n ve eitmenlerin görevlendirmeleri ile yap覺lan harcamalard覺r.
襤 yerinde eitim içi aç覺s覺ndan maliyeti: daha düük ücretle çal覺maya raz覺 olmalar覺d覺r.
1- i yerinde eitimin türleri
a- i yerinde genel eitim: i kolunun tamam覺nda geçerli olan bilgi ve becerilerin edinilmesidir.
b- 襤 yerinde özel ( spesifik) eitim: sadece eitimi veren firma da kullan覺lan içinin verimliliini sadece o firma için artt覺ran eitimdir.
2- i yerinde eitim yat覺r覺m karar覺

beeri sermaye teorisine yap覺lan eletiriler
a) veri ve ölçüm sorunu: bireyler yat覺r覺m覺n覺n getiri oran覺n覺 hesaplayamazlar.
b) Yetenek sorunu
c) Eleme hipotezi: i veren taraf覺ndan hangi içinin daha kaliteli olduunu belirlenmesinde bir sinyal ve eleme arac覺 görevini yerine getirmesidir. Örnek: üniversite diplomas覺
d) 襤kili i piyasalar覺: eitimin gelir eitsizliklerine gideremeyeceini savunur
• birincil sektördeki iler: iyi çal覺ma koullar覺 terfi ans覺 ile ilgili kurallar覺n uygulanmas覺nda eitlik ve istihdam覺n istikrarl覺 olmas覺 gb özelliklere sahiptir.
• 襤kincil sektördeki iler: düük ücretli çal覺ma koullar覺 kötü terfi ans覺 düük içiler aras覺nda ayr覺mc覺l覺覺n uyguland覺覺 i disiplinin zay覺f olduu ilerin oluturduu sektördür.
• Bu teoriye göre ikincil sektörde çal覺an içilerin birincil sektöre geçmeleri zordur.
Eitim yat覺r覺m覺n覺n makro özellii
1) uygun yat覺r覺m karar覺n覺n verilmesi güçtür
2) eitim teknolojik politik yaam organizasyon ve kültür alanlar覺nda kefetmeye ve gelitirmeye daha muktedir kiilerin yetimesini salar.
3) Eitim planlamas覺 zorunlu bir yat覺r覺md覺r.
Eitimin sosyal getiri oran覺 = toplumun kaynaklar覺 eitimi harcamakla ne elde ettiini gösteren orand覺r. Örnein: bir kimsenin t覺p doktoru olmas覺 kendisi ile birlikte hastalara da yarar salar.
Eitim ve kalk覺nma = eitim düzeni yükseldikçe kalk覺nmada salan覺r.

Ünite 11
Sendikalama d覺覺nda ücretleri etkileyen unsurlar
1) Verimlilik farklar覺
2) Demografik özellikler
3) 襤in nitelii
4) Piyasa yap覺s覺
Sendikalar覺n ücretler üzerindeki dorudan etkileri: sendikalar覺n ücretler üzerindeki dorudan etkisi monopson piyasas覺nda ücret oluumu ile aç覺klan覺r.
Sendikalar覺n ücretler üzerinde ki dolayl覺 etkileri:
1) sendika yay覺lma etkisi: sendikal覺 sektörde ücret art覺覺 ile isiz kalan içilerin sendikas覺z sektöre geçerek burada ücretleri düürmeleridir.
2) Sendikalama tehdidi etkisi buna göre sendikal覺 sektörde içiler ücret art覺覺 temin ettiklerinde sendikal覺 sendikas覺z ücret fark覺 artar. Bu durum sendikas覺z içileri oraganize olmaya yöneltir. Dolay覺s覺yla sendikas覺z içiler çal覺t覺ran iverenler olas覺 bir sendikay覺 önlemek için içilerine sendikal覺 içilerin ald覺klar覺na yak覺n bir ücret vermeyi ister. Bunun i verene avantajlar覺:
• personel politikalar覺n覺n kendisine daha fazla esneklik tan覺mas覺
• sendikal覺 i yerleri grevde iken kendi i yerinin faaliyette olmas覺
*-* içiler ise grev olmad覺覺 için gelir kayb覺 yaamaz. Yüksek ücret al覺r ve sendika aidat覺 ödemezler.
3) bekleme isizlii etkisi: geçici bir isizlik türüdür. Sendikal覺 olup isiz kalan içilerin sendikas覺z sektörde çal覺maktansa bir süre isiz kal覺p sendikal覺 sektörde i bulmak için beklemeleridir.
4) ürün piyasas覺 etkisi:
*-* arat覺rmalara göre sendikalama tehdidi ve ürün piyasas覺 etkileri yay覺lma etkisinden daha büyüktür. Ayr覺ca sendikalar sendikas覺z içi ücretlerine pozitif yönde etkiler.
Verimlilik: kullan覺lan girdi birimi ba覺na düen ç覺kt覺 miktar覺d覺r.
Sendikalar覺n verimlilik üzerinde olumsuz etkileri:
a) k覺s覺tlay覺c覺 çal覺ma kurallar覺: sendikalar覺n pazarl覺k gücünün i verenlerin pazarl覺k gücünden fazla olduu durumunda toplay覺 sözlemelerine koyduklar覺 baz覺 uygulamalar i verenin gereinden fazla içi istihdam etmesine neden olur. Bunlar:
• sendikalar覺n haftal覺k veya günlük üretimi s覺n覺rlamalar覺
• zaman tüketici üretim metodlar覺n覺n uygulanmas覺 konusunda 覺srar etmeleri
• herhangi bir i için çal覺t覺r覺lmas覺 gereken içi say覺s覺n覺 dorudan belirlemeleri
• içilerin yapt覺klar覺 ie ilikin kutsal k覺s覺tlamalar getirmeleri
• atamalar覺n kadem esas覺na göre yap覺lmalar覺n覺 salamalar覺
*-* sendikalar覺n k覺s覺tlay覺c覺 kurallara bavurmas覺n覺n temel nedeni: verimlilik art覺s覺 salayan yeni teknolojilerin isizlie neden olmas覺n覺 önlemektir.
b) grevler:
c) sektör deitirme maliyeti
sendikalar覺n verimlilik üzerindeki olumlu etkileri:
a) sendikalar覺n toplu bir ses oluturmas覺: içilerin ile ilgili problemleri olduunda bavurduklar覺 2 mekanizma vard覺r.
• ç覺k覺 (exit) mekanizmas覺: burada çal覺ma koullar覺ndan memnun olmayan içi ii b覺rakarak çal覺ma koullar覺 daha iyi olan baka i arar.
• Ses ( voice) mekanizmas覺: çal覺ma koullar覺ndan memnun olmayan içilerin sorunu i verene ileterek çözmelidir.
*-* sendikalar覺n toplu bir ses oluturmas覺, içi devrini düürür. K覺dem seviyesini yükseltir. 襤çilerin moral ve motivasyonu artar ve verimlilik artar.
b) sendikalar覺n i güvenlii salamas覺: sendikalar覺n terfi ve iten ç覺karmalarda k覺dem esas覺n覺n uygulanmas覺 salanmas覺, içilerin kendilerini güvende hissetmesini salar. Bu nedenle k覺demli içiler bildikleri alt kademedekilere kolayl覺kla artt覺r覺rlar.
c) teknolojik gelime ve daha iyi yönetim
*-* sendikalar覺n firma içi ücret eitsizliini azaltmak için izleyecei yol bütün içileri ayn覺 miktarda ücret art覺覺 salayarak içiler aras覺ndaki ücret fark覺n覺 oransal olarak azaltmakt覺r.
*-* sendikalar覺n firma içinde eitlii salayaca覺 uygulamalar覺n ba覺nda eit ie eit ücret uygulamas覺 gelir.
Enflasyon = cari fiyat üzerinde toplam talebin toplam arzdan fazla olmas覺d覺r. Ya da fiyatlar genel düzeyindeki sürekli art覺lard覺r.
Ücret – fiyat sarmal覺 = sendikalar覺n maliyetler ile fiyatlar aras覺nda oluturduu sarmala denir.
Sendikalar覺n isizlik üzerinde etkisi:
1) toplu i sözlemeleri genellikle 2-3 y覺ll覺k dönemler içinde yap覺l覺r. Dolay覺s覺yla talep azald覺覺nda i veren yasal olarak ücretleri düüremez.
2) Sendikal覺lar ad覺na ücretlerin düürülmesini onaylamak kabul edilemez bir geri ad覺md覺r.
3) Sendikalar覺n ücretleri yükselterek çal覺mayan ilave içileri i piyasas覺na çekmesi ve isizlii artt覺rmas覺 da mümkündür.
*-* sendikal覺 sektörde salanacak iyilemeler yay覺lma etkisi nedeniyle sendikas覺z sektörde meydana gelecek gelir düüü taraf覺ndan giderilmektedir.
Ünite 12
Kamu istihdam覺 ve emek piyasalar覺
Devlet bazen özel sektörle birlikte içi istihdam eden bir birim iken bazen i gücünün tek istihdam edicisidir. Örnein; askeri personel, posta çal覺anlar覺, itfaiyeciler, polisler tek istihdam edicidir.
Kamu harcamalar覺 2 ye ayr覺l覺r:
1) Kaynak tüketen kamu harcamalar覺: bu harcamalar kamunun piyasadan mal ve hizmet al覺m覺d覺r.
2) Kamu transfer harcamalar覺: bunlar emekli ayl覺klar覺, sübvansiyonlar, isizlik yard覺mlar覺 ve borç faizleri gibi harcamalar覺d覺r. Bu harcamalar kaynaklar覺n toplumda ki bireyler aras覺nda yeniden da覺l覺m覺n覺 gerçekletirir.
Kamusal mallar:
Toplumda bireylerin birlikte tükettikleri ve bir kimsenin tüketiminin dierinin tüketimini etkileyemeyecei mallard覺r.
Kamusal mallara örnek: adalet, milli güvenlik, radyo ve televizyon, hava kontrolü…
Kamusal mallar覺n özellikleri:
1) Bölünemez
2) Tüketimden hariç tutulamaz
3) Bireylerin birlikte tükettikleri mallard覺r
4) Bir kimsenin tüketimi dierinin tüketimini etkilemez
5) Devlet taraf覺ndan üretilen mallard覺r
Kamusal mallar ve emek talebi:
1) Kamu yat覺r覺m覺 özel sektör mallar覺na olan talebi artt覺r覺r ve bu mallar覺n ürettii i kollar覺na istihdam genilemesi yarat覺r.
2) Kamusal mallar覺n istihdam üzerinde dolayl覺 etkileri de vard覺r. Örnein; baraj yap覺m覺 sulu tar覺mdan anlayan içilere olan talebi de artt覺r覺r.
3) Üretilen kamusal mallar özel sektör mallar覺n覺 tamamlay覺c覺 ise özel sektör mallar覺n覺 üretimini salayan içilere olan talebi artt覺r覺r.
4) Kamusal mallar özel sektör mallar覺na ikame ise özel sektör mallar覺n覺n üretimini salayan içilere olan talebi daralt覺r.
Kamusal mallar ve emek arz覺:
1) Kamusal mallar bireyler üzerinde gelir etkisi yaratarak daha fazla bo zaman talep etmelerine neden olur. Yani emek arz覺n覺 azalt覺r.
2) Kamusal mallar özel sektör mallar覺n覺 ne kadar çok ikame ederse emek arz覺nda o kadar fazla daralma olur.
3) Kamusal mallar bo zaman覺 ne kadar iyi tamamlarsa emek arz覺 o kadar azal覺r.
4) Kamusal mallar çal覺may覺 ne kadar iyi tamamlarsa emek arz覺 o kadar artar.
Vergiler ve emek piyasalar覺:
Kii çal覺ma süresini belirlemekte serbest deil ise vergilerdeki art覺 kiinin çal覺ma süresini etkilemez. Vergi oran覺ndaki deimeler bireyin çal覺ma tercihi üzerinde gelir ve ikame etkisi yaratacakt覺r. Arz yönlü iktisada göre ücretlerden al覺nan vergi oranlar覺n覺n düürülmesi kiilerin net ücretlerini artt覺r覺r.
襤kame etkisi > gelir etkisi çal覺覺lan süre artar
Gelir etkisi > ikame etkisi çal覺覺lan süre azal覺r.
Sendikalar ve toplay覺 sözlemeleri ile ilgili
Türkiye de sendikalar ile ilgili yasal mevzuat 1963 e kadar sürekli olarak s覺n覺rlay覺c覺 ve yasaklay覺c覺 olmutur. Ancak 1963 de kabul edilen yasalarla emek sermaye ilikisinin toplu pazarl覺k yönü ile düzenlenmesi esas覺 kabul edilmitir. Bu yasalar sendikalamaya tevik edicidir. Sendikalara üye olma ya覺n覺n 16 ya indirilmesi, içilerin birden fazla sendikaya üye olabilmelerine imkan tan覺mas覺 sendika aidatlar覺na s覺n覺rlama getirilmemesi sendika aidatlar覺n覺n i veren taraf覺ndan kesilerek sendikaya ödenmesi tevik edici unsurlardand覺r.
Asgari ücret: Devletin ücretlerin daha alt覺na inemeyecei bir taban belirleyerek daha adil bir ücret yap覺s覺n覺 oluturmas覺 gerekir.
Asgari ücret uygulamas覺n覺n olumsuz etkisi uygulaman覺n baz覺 sektörleri kapsamamas覺 o sektörde emek arz覺n覺 artt覺r覺r ve ücretler düer. O sektörde istihdam daral覺r.
Emek, arz ve talep erileri ne kadar esnekse ve asgari ücret denge düzeyini ne kadar üzerinde ise isizlik o kadar fazla olur.
襤çi sal覺覺 i güvenlii ile ilgili yasal düzenlemeler:
襤verenler kendileri için kar max. Salayan i güvenlii düzeyini tespit ederken marjinal karar alma kural覺n覺 kullan覺rlar.
襤 güvenlii salaman覺n maliyetleri:
1) Eldiven bal覺k gibi koruyucu ekipmanlar覺n al覺nmas覺
2) Daha iyi havaland覺rma sisteminin kurulmas覺
3) Hastal覺k s覺ras覺nda daha uzun süreli izin kulland覺r覺lmas覺
4) Montaj hatt覺n覺n dönü h覺z覺n覺n yavalat覺lmas覺d覺r.
襤 güvenlii salaman覺n getirileri:
1) Ölüm ve yaralanma riskinin düük olmas覺 iverenlerin daha düük ücretlerle içi çal覺t覺rabilmelerini mümkün k覺lar
2) Güvenli bir i yerinde i kazalar覺 daha az olaca覺ndan üretim duraklamalar覺 daha azd覺r.
3) Güvenli i yerlerinde ölüm ve yaralanma oran覺 düük olaca覺ndan yeni içi istihdam etmek ve bunlar覺 eitmek için daha az kaynak harcan覺r.
4) 襤 yerinin güvenli olmas覺 içi devrini azaltaca覺 için firmalar覺n spesifik i yerinde eitim vermelerini salar.
Emek piyasas覺 aç覺s覺ndan ekonomik rant: Belirli bir içiye ödenen ücret ile içinin piyasada çal覺maya raz覺 olduu ücret aras覺ndaki farkt覺r. Ekonomik rant üretici rant覺 ile paralellik gösterir.
*-* Kamu günlük tarifeleri ile kota uygulamalar覺n覺n olmas覺 yerli üretime olan talebin artmas覺na neden olur.
*-* Kamu rant salama iini ücretleri dorudan yükselterek yapt覺覺 gibi belirli meslekleri yapabilmek için kamu lisans覺n覺 zorunlu k覺larak da salayabilir. Bu zorunluluk ile emek arz覺n覺 kabul eden kamu lisans art覺n覺 salayarak meslei yapanlara fazladan ekonomik rant verir.
Kota: Devletin yurtd覺覺ndan sat覺n al覺nacak mal覺n miktar覺n覺 s覺n覺rland覺rmas覺d覺r.

 

Ünite 13
*-* Arthur okun taraf覺ndan gelitirilen okun yasas覺na göre isizlik oran覺ndaki her %1 lik art覺 gayri safi milli has覺lan覺n % 2,5 oran覺nda dümesine yol açar.
襤sizlik: çal覺ma istek ve yeteneine sahip olduu halde cari ücret haddinden i bulamama durumudur.
D襤E’ ye göre isizlik: referans döneminde istihdam halinde olmayan kiilerden i aramak için son 3 ay içinde i arama kanallar覺ndan en az birini kullanm覺 ve 15 gün içinde iba覺 yapabilecek durumda olan 15 ve daha yukar覺 yataki tüm kiiler isiz nüfusa dahil edilir.
D襤E’nin isizlik ölçümünde kulland覺覺 kriterler:
a. 襤i yok: bu kriter, referans dönemi içinde istihdam edilmemi olanlar覺 kapsar. Dolay覺s覺yla düzensiz de olsa bir ite çal覺m覺 olan kii yeni i ar覺yor olsa bile isiz say覺lmaz.
b. 襤 ar覺yor: son üç ay içinde i arama kanallar覺ndan en az birini kullanm覺 olmay覺 gerektirir. Bu kanallar: i kurumuna bavurmak, dorudan i verenlere i bavurusu yapmak, akraba ve arkadalar覺n覺n yard覺m覺na bavurmak, kendi i yerini kurmaya yönelik giriimlerde bulunmakt覺r.
c. 襤e balamaya haz覺r: 15 gün içinde i ba覺 yapacak durumda olmay覺 gerektirir.
襤sizlik oran覺
襤sizlik oran覺: toplam i gücü içinde isiz olanlar覺n yüzdesidir. ( isizler = i gücü – istihdam edilenler )
襤sizler
襤sizlik oran覺 = _______________________ x 100
襤 gücü
• isizlik oran覺ndaki bir art覺 ekonomik daralmay覺, azal覺 ise genilemeyi gösterir.
Doal isizlik: emek piyasas覺nda emek arz ve talep fazlas覺na olmad覺覺 durumda yani piyasa dengede iken var olan isizlik oran覺d覺r ya da enflasyon oran覺nda bir art覺 yaratmadan sürdürülebilen en düük isizlik oran覺d覺r.
襤sizlii aç覺klayan teorik yakla覺mlar:
1) Neoklasik yakla覺m: isizlii tamamen gönüllü bir sorun olarak görürler. Geçici ve gönüllü isizlik d覺覺nda bir isizlik yoktur. Bu ücretten i arayan herkes i bulur.
2) Keynesci yakla覺m: eksik rekabet koullar覺n覺 ve gönülsüz isizlii vurgular. Keynesci ye göre kiiler i piyasas覺nda cari ücret düzeyinde çal覺mak isteselerde i bulamazlar. Keynesci isizliin giderilmesinde ekonomiye devlet müdahalesi gerektiini savunur.
3) Yeni yakla覺mlar:
a) i arama teorisi: neoklasik iktisat görüünün bir uzant覺s覺d覺r. Bu teoriye göre isizlik ilere ilikin bilgi toplama yani i arama sürecinin bir sonucudur. 襤siz bireyin isizlik sigortas覺 ve aile yard覺mlar覺 gb geliri sahip olmas覺 i arama süresini uzat覺r.
b) 襤çerdekiler – d覺ar覺dakiler ( çal覺anlar – isizler) : yüksek ücretlerin ve gönülsüz isizlerin bir arada olmas覺 içerdekilerden kaynaklan覺r.
襤sizlik türleri
1) gizli isizlik: üretim teknolojisinin sabit kalmas覺 kouluyla herhangi bir üretim aamas覺ndaki i gücü üretim d覺覺na al覺nd覺覺ndan üretim hacminde bir azalma olmuyorsa gizli isizlikten söz edilir. Yani bu kiilerin marjinal verimlilikleri 0 ya da 0 a çok yak覺nd覺r. Az gelimi ülkelerin tar覺m kesiminde marjinal sektörde ve kamu sektöründe yayg覺n olark görülür.
2) Aç覺k isizlik: çal覺ma istek ve yeteneine sahip olduu halde niteliklerine uygun cari ücret düzeyinde çal覺maya raz覺 olma anca i bulamama durumudur. 4 e ayr覺l覺r:
a) geçici isizlik ( friksiyonel,ar覺zi,geçi,arama isizlii): içilerin k覺sa süreli yer ve i deitirmelerinden kaynaklanan isizliktir. Geçici isizlii nedeni: yeni bir ie geçi süreci ya da piyasadaki aç覺k iler konusundaki bilgi eksikliidir. Bu tür isizliin ekonomik olarak 0 a inmesi istenmez.
b) Yap覺sal isizlik: bir piyasa da talep edilen ve arz edilen beceriler aras覺nda uyumsuzluk olmas覺 durumunda ortaya ç覺kan isizlik türüdür. Bünyevi ya da strüktrel isizlik de denir. Çözümü en güç isizlik türüdür.
Yap覺sal isizliin nedenleri:
• mesleki dengesizlik
• corafi dengesizlik
• teknolojik gelimeler
• kamu politikalar覺
• okul eitimin yetersiz oluu
c) konjonktürel isizlik: piyasa ekonomisinde ekonomik faaliyetlerin dönemsel dalgalanmalar göstermesinin sonucudur. Devri isizlik ve yetersiz talep isizlii de denir.
d) Mevsimlik isizlik: iki nedeni vard覺r.
• hava artlar覺 ve mevsim deimeleri sonucu üretimde meydana gelen aksamalar
• mevsim koullar覺 ve deimeleri sonucu baz覺 mal ve hizmetlerin talebinde ortaya ç覺kan düüler
*-* mevsimlik isizlikle konjoktürel isizlik aras覺ndaki fark: emek talebindeki dalgalanmalar覺n beklenen ve sistematik dalgalanmalar olmas覺d覺r. Mevsimlik isizlik daha çok tar覺m turizm ve inaat sektörlerinde etkilidir.
Türkiye nin istihdam yap覺s覺na ilikin özellikler
1) toplam istihdam içinde tar覺msal istihdam覺n pay覺 çok yüksektir.
2) Ücretlilerin toplam istihdam içindeki pay覺 düüktür.
3) Tar覺m sektöründe istihdam edilenlerin yar覺dan fazlas覺 ücretsiz aile içilerinden olumaktad覺r.
4) Herhangi bir sosyal güvenceye sahip olmadan istihdam edilme k覺rsal alanda kentsel alana göre daha yayg覺nd覺r.
5) Sosyal güvenceye sahip olmadan çal覺anlar覺n çounu erkekler oluturmaktad覺r.
6) 襤stihdam edilenlerin çounluu ilkokul mezunudur.
7) Kad覺nlar toplam istihdam覺n düük bir oran覺n覺 oluturur
8) Eksik istihdam edilenlerin i gücü içindeki oran覺 % 5,8 iken bu oran kentsel alanlarda % 7, k覺rsal alanlarda % 5,5 dir.
Türkiye de isizliin boyutlar覺:
Türkiye de istihdam覺n yap覺lan özellikleri ve isizlik sigortas覺 kapsam覺n覺n yetersiz olmas覺 gb nedenlerle bu konu da doru ve güvenilir veriler elde edilememektedir. Türkiye de istihdam ve isizlik konusunda en kapsaml覺 bilgiye D襤E nin hane halk覺 i gücü anketlerinden ula覺labilmektedir.
Türkiye de yaanan isizliin türleri ve nedenleri:
Türkiye de bir tar覺m ülkesi olmas覺 nedeniyle mevsimlik isizlik yayg覺nd覺r. Genç ve dinamik bir nüfus yap覺s覺na sahip olan Türkiye de isizliin en belirgin özellii yap覺sal nitelik ta覺mas覺d覺r.
Türkiye de isizliin özellikleri:
1) isizlik kentsel alanlarda k覺rsal bölgelere göre daha yüksektir.
2) Kentlerdeki isizlikten kad覺n i gücü k覺rsal alandaki isizlikten erkek i gücü etkilenir.
3) 襤sizlikten en çok etkilenen ya grubu 15-24 ya aras覺d覺r.
4) 襤sizlerin çou ilkokul mezunlar覺ndan oluur ancak son y覺llarda eitimli gençler aras覺nda isizlik h覺zla artmaktad覺r.
5) 襤sizler 1 y覺l veya daha uzun süreli isizlerden oluur.
襤sizlerin önemli bir bölümünü ilk kez i arayanlar oluturur.

 


Ünite 14
襤ST襤HDAM SORUNUNA YAKLAIMLAR VE 襤ST襤HDAM POL襤T襤KALARI
Gelimi ülkelerde isizlik sorununu hafifletmeye yönelik aktif yöntemler al覺n覺rken gelimekte olan ülkelerde pasif politikalar daha yayg覺nd覺r.
襤sizlik sorunuyla mücadelede izlenen istihdam politikalar覺 ikiye ayr覺l覺r
1) pasif politikalar: isizlik sigortas覺, isizlik yard覺m覺 gb isizlere gelir destei salamaya yönelik politikalard覺r.
2) Aktif politikalar: isizlii eitim, i yaratma , bilgilendirme ve ie yerletirme faaliyetleri gb dorudan önlemlerle azaltmaya yönelik politikalard覺r. Pasif politikalar, isizliin bireysel ve toplumsal aç覺dan yaratt覺覺 olumsuzluklar覺 gidermeyi amaçlar. Aktif politikalar ise, bireyleri dorudan isizlikten kurtarmaya yönelik politikalard覺r.
1) pasif istihdam politikalar覺 ( gelimekte olan ülkeler)
bu önlemler genellikle isizlik sigortas覺 ve isizlik yard覺mlar覺d覺r.
2) aktif istihdam politikalar覺 ( gelimi ülkeler)
aktif ishtihdam politikalar覺n覺n amac覺: isizlere yaln覺zca gelir destei salamak yerine onlar覺n çal覺ma hayat覺na dönülerini kolaylamaktad覺r. Öncelikli hedef kitlesi ise genç kad覺n göçmen ve özürlü isizler gb emek piyasas覺nda uzun dönemde i bulma anslar覺 zay覺f olan gruplard覺r. Bu politikalardan baz覺lar覺 öyledir:
a) bilgilendirme ve ie yerletirme hizmetleri: geçici isizlikle mücadele de etkin bir yoldur.ie yerletirmede çal覺anlar覺n istismar覺n覺n olumsuz sonuçlar yaratmas覺 bu hizmetin kamu hizmeti olarak verilmesinde önemli bir rol oynam覺t覺r.
b) 襤stihdam ve eitim programlar覺: yap覺sal isizlikle mücadelede en etkin politikalardan biridir. Bu programlar isiz bireylere yeni beceriler kazand覺rmada yard覺mc覺 olur. Bu programlar覺n en iyi örneklerine Danimarka Norveç ve 襤sveç gb 襤skandinav ülkelerde rastlan覺r.
c) 襤stihdam sübvansiyonlar覺: istihdam sübvansiyonlar覺 özellikle, yap覺sal ve konjonktürel isizlikle mücadelede etkili olmaktad覺r. 襤stihdam sübvansiyonlar覺n覺n temel amac覺 ekonominin daralma ve gerileme dönemlerinde, emek piyasas覺nda i bulma ans覺 çok zay覺f olan isiz gruplar覺n覺n istihdam olanaklar覺n覺n artt覺r覺lmas覺d覺r. 襤verenin i gücü maliyetini azalmakta mümkündür. Bu maliyetler 2 ekilde düürülebilir:
1) dorudan ücret yap覺s覺n覺n deitirilmesi
2) ücretler üzerinden al覺nan vergilerin düürülmesi ya da ücret sübvansiyonlar覺 gb ücret d覺覺 i gücü maliyetlerinin düürülmesi
d) i yaratma programlar覺: i bulmalar覺 çok güç olan isizlere yönelik olarak gelitirilmi programlard覺r. Bu programlar覺n 2 özellii vard覺r.
1) iveren geleneksel olarak kamu ya da kar amac覺 gütmeyen kurululard覺r
2) yarat覺lan iler geçici ve sosyal faydas覺 olan ilerdir
e) giriimciliin tevik edilmesi
giriimciliin tevik edilmesine yönelik önlemler:
1) isizlerin kendi ilerini kurmalar覺n覺n tevik edilmesi
2) teknik yard覺m ve düük faizli kredi salanmas覺
3) giriimcilik eitimi verilmesi
4) giriimcilik kültürünün oluturulmas覺
5) yeni iletme kurabilmek için gerekli prosedürün k覺salt覺lmas覺
6) giriimcilii engelleyen hukuki ve idari düzenlemelerin azalt覺lmas覺
7) muhasebe ve vergi prosedürlerinin basitletirilmesi
TÜRK襤YE DE 襤S襤ZL襤KLE MÜCADELE VE 襤ST襤HDAM POL襤T襤KALARI
1) 1980 öncesi dönem: ithal yerine yerli üretim politikas覺n覺n egemen olduu 1980 e kadar uygulanan kalk覺nma planlar覺nda, istihdam sorununun çözümü için iki ana deiken esas al覺nm覺t覺r: EKONOM襤K BÜYÜME HIZI ve SANAY襤LEME
2) 1980 sonras覺 dönem: 24 ocak 1980 kararlar覺yla birlikte sanayileme stratejisi olarak ihracata dayal覺 sanayileme modeline geçildi. Türkiye de aktif istihdam programlar覺 Türkiye 襤 Kurumu (襤KUR) taraf覺ndan yürütülmektedir. Bu programlar覺n ba覺nda mesleki eitim gelmektedir.
Ünite 15
ENFLASYON VE ÜCRETLER
1. Talep enf. : toplam talepteki bir fazlal覺覺n yol açt覺覺 bir enflasyondur.
2. maliyet enf. : maliyetlerdeki bir art覺覺n fiyatlar genel düzeyini yükselmesidir.
*-* maliyet enflasyonun sürebilmesi için para arz覺 artt覺r覺lmal覺d覺r.
Ücret fiyat sarmal覺: parasal ücretlerdeki art覺lar覺n fiyat art覺覺n覺 geçmesi ve bunun sonucunda reel ücretlerde ortaya ç覺kan düüün ilave ücret art覺覺 talebini beslemesi sürecidir.
Fiyatlar覺n artmas覺 içiler için 2 tür ücret sarmal覺 oluturur.
1.geri itilim sarmal覺 : fiyatlardaki art覺 reel ücretleri a覺nd覺r覺r. 襤çiler bu a覺nmay覺 gidermek için tekrar ücretlerini artt覺rd覺klar覺nda maliyet ve fiyatlar tekrar yükselir. Dolay覺s覺yla reel ücretler tekrar a覺n覺r.
2. bekleyi sarmal覺: enflasyonun devam etmesi kiilerde fiyat yükselmelerine gelecekte de devam edecei beklentisinin olumas覺na neden olur. Bu nedenle sendikalar toplu sözleme dönemlerinde gelecekteki muhtemel reel ücret a覺nmalar覺n覺 da hesaba katarak ücretleri artt覺rmak isterler.
Gelirler politikas覺: gerçek ücretlerde art覺覺n emek verimliliindeki art覺la s覺n覺rlamak suretiyle gelir ve istihdam覺n gelimesini uygun fiyat istikrar覺yla salayacak koullar覺 oluturmaya yard覺mc覺 olan politik önlemlerdir. Ücret fiyat sarmal覺n覺 durdurmaya yönelik bir politikad覺r.
Gelir politikas覺n覺n araçlar覺:
1. ücret ve fiyat kontrolleri: ücret ve fiyat art覺lar覺n覺n yasal olarak s覺n覺rland覺r覺lmas覺d覺r. En kötü uygulama biçimidir. Sava sonras覺 büyük ekonomik krizler gb olaanüstü durumlarda k覺sa süreli kullan覺l覺r.
2. ücret ve fiyat rehberlii: zorlay覺c覺 deil yol göstericidir.
3. endeksleme politikalar覺: enflasyonun ücretin sat覺n alma gücü üzerinde yarataca覺 olumsuzluklara kar覺 bir koruma arac覺d覺r.
4. vergilendirmeye dayal覺 gelirler politikas覺: vergiler ile enflasyonist olmayan ücret art覺lar覺 ödüllendirilip tevik edilir. Aksi durumdaki uygulamalar cezaland覺r覺l覺r.
Enflasyon ve isizlik ilikisi: PHILIPS ER襤S襤:
1- philips modeli
a)parasal ücretler ile isizlik oran覺 aras覺nda ters yönlü bir iliki vard覺r.
b)isizlik oran覺 ile enflasyon aras覺nda dei toku vard覺r.
c) yüksek bir enflasyonda isizlii azaltman覺n ya da yüksek isizlikte enflasyonu azaltmak mümkündür.
d) samuelson ve solow philips erisini parasal ücretteki deime yerine enflasyon oran覺 ile isizlik oran覺 aras覺ndaki ilikiyi ifade eden bir kavrama dönütürmülerdir.
Parasal ücretlerindeki yüzde deime
Deiim W
W = _____________ Parasal ücretler isizlik oran覺
W Parasal ücretler isizlik oran覺
2- lipsey’in talep fazlas覺 modeli
Philips erisinin teorik temelleri lipsey taraf覺ndan oluturulmutur. Lipsey emek piyasas覺 modeline 2 fonk. Kururak philips eirisi ile ilikilendirilmektedir.
a- emek talep fazlas覺 ile parasal ücretlerdeki deime aras覺ndaki pozitif ilikiyi gösteren ücret ayarlama fonksiyonu.
b- Emek talep fazlas覺 ile isizlik oran覺 aras覺ndaki negatif ilikiyi gösteren fonksiyon.
*-* lipsey e göre emek talep fazlas覺n覺n artmas覺 isizlik oran覺n覺 azalt覺r. Emek talep fazlas覺n覺n azalmas覺 isizlik oran覺n覺 artt覺r覺r.
3-doal isizlik oran覺 hipotezi ve philips eirisi
a- philips erisi 1960 lardan sonra bata M.friedman olmak üzere parasalc覺lar taraf覺ndan eletirmilerdir.
b- bu eletirinin hareket noktas覺 philips erisinde enflasyon ve isizlik oran覺 aras覺ndaki ilikinin normal ücretler üzerine kurulmu olmas覺d覺r.
c- k覺sa dönemde enflasyon oran覺 ve isizlik oran覺 aras覺nda dei toku olabilir.
d- friedman a göre uygulanmas覺 gereken ekonomi politikas覺 ekonomideki parasal deimeleri ekonominin doal büyümesine göre ve sabit bir oranda artt覺rmaktad覺r.
*-* uyarlanabilir bekleyi teorisi: insanlar覺n enflasyon beklentilerinin geçmi enflasyon oranlar覺na dayand覺覺n覺 ileri süren teoridir.
4- rasyonel beklentiler ve philips erisi
J.F. Muth, R. Lucas ve T. Sargent taraf覺ndan gelitirilmitir. Beklentiler rasyoneldir ve beklentikde ki yan覺lt覺lar sürekli olmay覺p uzun dönemde yoktur. Ekonomi kendi halinde b覺rak覺l覺r. Aktif iktisat politikalar覺yla mücadele edilmezse piyasalar her konu da en iyi çözümü getirir.
5- enflasyonu h覺zland覺rmayan isizlik oran覺 (NAIRU)
Philips erisinin geçerliliini ortadan kald覺rm覺t覺r. F. Modiglian ve L. Papademos taraf覺ndan ortaya at覺lm覺t覺r. Ekonomi de ki isizlik oran覺 istikdarl覺 bir enflasyon oran覺n覺 salayan NAIRU dan düükse enflasyon yükselir. Yüksekse enflasyon düer.



1 yorum

  • Yorumunuz en az 30 karakter olmal覺d覺r. (0)
    T羹m Yorumlar
    • Ay覺boan

      Sen varya adams覺n beni ger癟ekten kurtard覺n. Duac覺n覺m. Teekk羹rler.

      Yan覺tla