Kaime ve Bank-覺 Osman覺 ahane Hakk覺nda Bilgi

Kaime Nedir?

Kaime Hakk覺na Bilgi

Osmanl覺 襤mparatorluu'nda ilk banknotlar idari, sosyal ve yasal reformlar覺n gündeme geldii tanzimat döneminde tedavüle ç覺kar覺lm覺t覺r. Banknotlar bu dönemde esas olarak reformlar覺n finanse edilmesi amac覺yla bas覺lm覺t覺r.

襤lk Osmanl覺 banknotlar覺 Abdülmecit taraf覺ndan 1840 y覺l覺nda " Kaime-覺 Nakdiye-覺 Mutebere " ad覺yla, bugünkü dille "Para Yerine Geçen Ka覺t", bir anlamda para olmaktan çok faiz getirili borç senedi veya hazine bonosu niteliinde olmak üzere ç覺kar覺lm覺t覺r. Bu paralar matbaa bask覺s覺 olmay覺p, elle yap覺lm覺 ve her birine de resmi mühür bas覺lm覺t覺r. Kaimelerin zaman içerisinde taklidinin kolayca yap覺lmas覺 ve ka覺t paraya olan güvenin azalmas覺 nedeniyle 1842 y覺l覺ndan itibaren matbaada bast覺r覺lmas覺na balanarak, el yap覺m覺 olanlarla deiimi salanm覺t覺r. Osmanl覺 襤mparatorluu'nda 1862 y覺l覺na kadar çeitli ekil ve miktarlarda kaime ihraç edilmitir.

Osmanl覺 襤mparatorluu'nda, 1856 y覺l覺nda 襤ngiliz sermayesi ile kurulan Osmanl覺 Bankas覺 "Bank-覺 Osmani", 1863 y覺l覺nda Frans覺z ve 襤ngiliz ortakl覺覺nda "Bank-覺 Osmanii ahane" ad覺yla bir devlet bankas覺 niteliini kazanm覺t覺r. Osmanl覺 襤mparatorluu'nun s覺k s覺k Avrupa piyasalar覺ndan borçlanmak zorunda kald覺覺 dönemlerde 襤ngiltere ve Fransa, devletten ziyade, kendi idaresi alt覺ndaki bu bankaya güven duymu ve mali ilikilerini bu banka kanal覺yla yürütmeyi tercih etmitir.

Osmanl覺 襤mparatorluu, Osmanl覺 Bankas覺'na hükümetin hiç bir biçimde ka覺t para basmayaca覺 ve baka bir kuruma da bast覺rmayaca覺 taahhüdünde bulunarak, 30 y覺l süre ile ka覺t para ihrac覺 imtiyaz覺n覺 vermitir. Osmanl覺 Bankas覺 ilk olarak 1863 y覺l覺nda, istendiinde alt覺na çevrilmek üzere, Maliye Nezareti ve kendi mühürlerini ta覺yan banknotlar覺 tedavüle ç覺karm覺, 1863-1914 y覺llar覺 aras覺nda da çeitli ekil ve miktarlarda banknot ihraç etmitir.

Yukar覺da belirtilen taahhüt verilmekle birlikte, Osmanl覺 yönetimi Osmanl覺 Bankas覺 ile anlaarak, halk aras覺nda "93 Harbi" olarak bilinen 1876-1877 Osmanl覺-Rus Sava覺 s覺ras覺nda, sava masraflar覺n覺 kar覺layabilmek amac覺yla kaime ihraç etmitir.

 

 Bank-覺 Osmanî-i ahane Nedir?

Bank-覺 Osmanî-i ahane, uzun y覺llar Osmanl覺 襤mparatorluu'nun resmî bankas覺 ve hazinedar覺 olarak görev yapt覺. 襤mparatorluk genelinde birçok altyap覺 yat覺r覺m覺n覺 destekleyen Banka, yayg覺n ube a覺 sayesinde piyasa ile ilikilerini art覺rarak ticarî bankac覺l覺kta kendisine önemli bir yer edindi.
Para sisteminin sal覺kl覺 hale getirilmesi ve Bank-覺 Osmanî ahane'nin kurulmas覺, Tanzimat Ferman覺'n覺n maliye alan覺ndaki icraatlar覺n覺n ba覺nda yer al覺yordu. Banka, Osmanl覺 襤mparatorluu'na borç kayna覺 yaratacak, borçlanmalarda arac覺 rolü üstlenecek ve devlet bankalar覺n覺n en önemli imtiyazlar覺ndan biri olan para basma hakk覺n覺 kullanacakt覺. 17 ubat 1875'te imzalanan yeni bir sözleme ile banka, imparatorluun hazinedar覺 konumuna getirildi. Böylece, artan malî desteine kar覺l覺k, bütçenin haz覺rlanmas覺nda ve uygulamas覺nda söz sahibi olarak, hazine ilemlerinde de tekel durumuna geldi.
 

Mali Kriz Süreci
Osmanl覺 襤mparatorluu'nun malî krize girmesi sonucunda, banka bu duruma çare olarak görülen Düyun-覺 Umumiye 襤daresi'nin 1881'deki kuruluunda etkin rol ald覺. Devletin borçlanma yükünün önemli bir k覺sm覺n覺 Düyun-覺 Umumiye'nin devralmas覺yla yeniden yap覺lanma sürecine giren Bank-覺 Osmanî-i ahane, ticaret ve yat覺r覺m bankac覺l覺覺na yöneldi. O y覺llarda, Müterek-ül Menfa Tütün Rejisi (1884), Rumeli Demiryollar覺 balant覺lar覺 (1885), Beyrut Liman覺 irketi (1888), Selanik-襤stanbul Demiryolu balant覺s覺, 襤zmir-Kasaba Demiryolu'nun uzat覺lmas覺 (1984), Ereli Kömür Madenleri (1896), Beyrut-am-Havran Demiryolu ve uzant覺s覺 1892-1900 y覺llar覺 aras覺 ile 1903 de Badat Demiryolu yat覺r覺mlar覺na itirak etti. Altyap覺 giriimlerinin yan覺 s覺ra giderek genileyen müteri portföyüne de kavuarak, bir ticarî banka kimliine bürünmeye balad覺. Bu dorultuda 1890 y覺l覺ndan balayarak ube say覺s覺n覺 art覺rmaya önem veren banka, 1910'dan sonra iyice çoalan ubeleri sayesinde piyasa üzerindeki etkisini daha da güçlendirdi. Birinci Dünya Sava覺, bankan覺n faaliyetlerini oldukça etkiledi. Osmanl覺lar覺n savaa girmesiyle, Fransa ve 襤ngiltere'nin gözünde Osmanl覺 hukukuna bal覺 bir irket olarak "düman kurulu" nitelii kazanan banka, Osmanl覺 襤mparatorluu taraf覺ndan da 襤ngiliz ve Frans覺z sermayesi sebebiyle ayn覺 derecede güvenilmez kabul ediliyordu. Bu dönemde, Frans覺z ve 襤ngiliz müdürlerin görevlerini b覺rakmas覺 ve para basma imtiyaz覺ndan vazgeçilmesi art覺yla, bankan覺n faaliyetlerine devam etmesine izin verildi.[kaynak belirtilmeli]
 

Para Basma Devri
Bank-覺 Osmanî-i ahane, savatan sonra 10 Mart 1924 tarihinde imzalanan bir sözlemeyle para basma imtiyaz覺n覺 Türkiye Cumhuriyeti'ne devrettiyse de, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankas覺'n覺n kuruluuna kadar hazine ilemlerini sürdürmeye ve Devlet Bankas覺 statüsünü korumaya devam etti. Bu dönemde, yeni siyasal rejime uygun olarak "Osmanl覺 Bankas覺" ad覺n覺 ald覺. 1933 y覺l覺n覺n Haziran ay覺nda imzalanan sözlemeyle özel bir ticaret bankas覺 olarak yap覺lanan Osmanl覺 Bankas覺, 1952'de imzalanan bir baka sözlemeyle, 1990'lara dek süren yeni statüsüne kavutu.
1914 y覺l覺nda, 37'si Anadolu'da, 11'i Suriye ve Filistin'de, 5'i M覺s覺r'da, 3'ü 襤stanbul'da, 5'i Trakya'da, 6's覺 Makedonya'da ve dierleri K覺br覺s, Mezopotamya, Arabistan ve Arnavutluk'ta olmak üzere 80'i ak覺n ubesi bulunan Osmanl覺 Bankas覺; gerek sava boyunca, gerekse hemen sonras覺nda ubelerinin çounu kapatmak zorunda kald覺.
 

Devri
1920-1930 y覺llar覺 aras覺nda 襤ngiliz sermayedarlar覺n istei dorultusunda, Ortadou'da h覺zl覺 bir ubelemeye gidildi. 1956 y覺l覺nda M覺s覺r ubelerinin milliletirilmesi ve el konulmas覺 sonucunda Ortadou'daki faaliyetlerinde önemli bir kayba urad覺. Ayn覺 dönemde Kenya, Uganda, Tanzanya, Rodezya, Katar, Abudabi, Sudan ve Katar'da, 襤ngiliz sermayedarlara bal覺 olarak çal覺malar覺na devam etti. 1969 y覺l覺nda ana sermayedar Grup Paribas'in istei dorultusunda; Avrupa, Ortadou ve Afrika'daki ubelerini Grindlays Bank'a devreden Osmanl覺 Bankas覺, bu tarihten itibaren yaln覺zca Türkiye s覺n覺rlar覺 içerisinde hizmet vermeye balad覺. 1993'e gelindiinde anonim irket statüsüyle yeniden yap覺lanan Bankan覺n hisseleri, Haziran 1996'da Garanti Bankas覺'na ait Clover Investments taraf覺ndan sat覺n al覺nd覺 ve Banka, Dou Grubu'na kat覺ld覺. 31 Austos 2001 tarihi itibar覺yla Dou Grubu bünyesindeki Körfezbank ile birleen Osmanl覺 Bankas覺, 21 Aral覺k 2001'de ana hissedar覺 Garanti Bankas覺'n覺n bünyesine dahil oldu.
Bankan覺n Karaköy de bulunan binas覺 bugün müze olarak kullan覺lmaktad覺r.



襤lk yorumu siz yaz覺n !..

  • Yorumunuz en az 30 karakter olmal覺d覺r. (0)
襤lginizi 癟ekebilir...